Η αυξανόμενη χρήση chatbots από εφήβους, ως μέσο συναισθηματικής υποστήριξης, αναδεικνύει νέα δεδομένα στην αλληλεπίδραση των νέων με την τεχνητή νοημοσύνη. Σύμφωνα με τη συμβουλευτική ψυχολόγο και ψυχοθεραπεύτρια, μέλος της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας, Γλυκερία Αποστολοπούλου, η συνεχής διαθεσιμότητα των εφαρμογών προσφέρει στους εφήβους έναν χώρο έκφρασης χωρίς φόβο κριτικής ή απόρριψης. Το θέμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η επικοινωνία αυτή ενδέχεται να υποκαταστήσει σταδιακά τις ανθρώπινες σχέσεις και την επαγγελματική βοήθεια.
Η κ. Αποστολοπούλου τονίζει ότι η έλξη που ασκούν τα chatbots σχετίζεται με τις ανάγκες της εφηβικής ηλικίας για αποδοχή και ασφάλεια. Έρευνα της Common Sense Media δείχνει ότι το 72% των εφήβων έχει συνομιλήσει τουλάχιστον μία φορά με ψηφιακό σύντροφο τεχνητής νοημοσύνης, ενώ πάνω από τους μισούς κάνουν χρήση μερικές φορές τον μήνα. Το ουσιαστικό ερώτημα, όπως επισημαίνει, είναι ποιες εναλλακτικές λύσεις έχει το παιδί και τι το εμποδίζει να εμπιστευτεί έναν άνθρωπο.
Παρά το γεγονός ότι οι έφηβοι γνωρίζουν πως συνομιλούν με μηχανή, συχνά αισθάνονται πως έχουν μια πραγματική σχέση. Ο ανθρωπομορφισμός, δηλαδή η τάση να αποδίδουμε ανθρώπινα χαρακτηριστικά σε τεχνολογικά συστήματα, ενισχύεται από τον σχεδιασμό των εφαρμογών και καθιστά αναγκαία τη διατήρηση αυθεντικών σχέσεων στην οικογένεια και το σχολείο.
Η ψυχολόγος αποφεύγει τόσο τη δαιμονοποίηση όσο και την εξιδανίκευση της τεχνητής νοημοσύνης. Όπως εξηγεί, η χρήση ενός chatbot μπορεί να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα έκφρασης για τον έφηβο, βοηθώντας τον να οργανώσει τις σκέψεις του ή να προετοιμαστεί για δύσκολες συζητήσεις. Ωστόσο, το όριο γίνεται ανησυχητικό όταν η εφαρμογή αρχίζει να υποκαθιστά τις ανθρώπινες σχέσεις ή την αναγκαία επαγγελματική υποστήριξη.
Κίνδυνοι και σημάδια που απαιτούν προσοχή
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι περιπτώσεις όπου ένας έφηβος εκφράζει έντονη απελπισία ή σκέψεις αυτοτραυματισμού. Η κ. Αποστολοπούλου επισημαίνει πως η διαρκής επιβεβαίωση από την εφαρμογή μπορεί να ενισχύσει επικίνδυνες συμπεριφορές, ενώ οι παρεμβάσεις ασφαλείας των εταιρειών δεν αρκούν για να υποκαταστήσουν την ανθρώπινη επαφή. Τα σημάδια που πρέπει να κινητοποιήσουν τους γονείς περιλαμβάνουν τη συστηματική προτίμηση του chatbot έναντι των φίλων, την εγκατάλειψη δραστηριοτήτων, αλλαγές στη διάθεση ή στον ύπνο και τη διαρκή αναζήτηση συμβουλών από την εφαρμογή.
Η κ. Αποστολοπούλου προτρέπει τους γονείς να προσεγγίσουν το παιδί με ειλικρινές ενδιαφέρον και διάθεση κατανόησης, αποφεύγοντας την απότομη απαγόρευση ή την υποτίμηση της συνήθειας. Προτείνει τη θέσπιση ορίων στη χρήση, την ενημέρωση για θέματα ιδιωτικότητας και τη δημιουργία ευκαιριών πραγματικής επαφής εκτός οθόνης.
Τέλος, τονίζει την ευθύνη των εταιρειών για την ενσωμάτωση δικλείδων ασφαλείας στον σχεδιασμό των εφαρμογών, τη διαφάνεια στη διαχείριση προσωπικών δεδομένων και την εφαρμογή πρωτοκόλλων που θα κατευθύνουν τους ανήλικους σε ανθρώπινη βοήθεια, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο. Στόχος παραμένει η τεχνητή νοημοσύνη να ενισχύει τις δεξιότητες και την αυτονομία των παιδιών, χωρίς να υποκαθιστά την ανθρώπινη επαφή.