Η «εξαέρωση» των Ελλήνων μετόχων από τα μετοχολόγια των εγχώριων τραπεζών και ο αφελληνισμός των μεγάλων επενδύσεων που είχαν πραγματοποιήσει στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης αποτελούν τα δύο ιστορικά πλήγματα που επέφερε η κρίση στις τράπεζες.
Αυτά τα δύο μεγάλα πλήγματα στις τράπεζες που αποδυνάμωσαν τον ευρύτερο ρόλο και θέση της χώρας στην ΝΑ Ευρώπη βρίσκονται εκτός της δημόσιας συζήτησης, η οποία επικεντρώνεται στη διάσωση των τραπεζών με κρατικό χρήμα και στον αναβαλλόμενο φόρο, ζήτημα που τελευταία θέτει όλο και πιο συχνά το πολιτικό προσωπικό.
Εξαιτίας της κρίσης και των ανακεφαλαιοποιήσεων που ακολούθησαν για τη διάσωση των τραπεζών, οι Έλληνες μέτοχοι, μεταξύ αυτών ισχυρές επιχειρηματικές οικογένειες, ιδρύματα, ακόμη και η Εκκλησία της Ελλάδος, αλλά και περισσότεροι από 1 εκατ. μικροεπενδυτές, είδαν τις περιουσίες τους να εξανεμίζονται.
Το δεύτερο μεγάλο πλήγμα ήταν η απώλεια των μεγάλων επενδύσεων που πραγματοποίησαν, από τη δεκαετία του 1990 μέχρι το 2006, οι εγχώριες τράπεζες στη ΝΑ Ευρώπη, εξαγοράζοντας και δημιουργώντας νέες τράπεζες σε περίπου 15 χώρες.
Επενδύσεις πολλών δισεκατομμυρίων έγιναν «καπνός», καθώς οι τράπεζες υποχρεώθηκαν, στο πλαίσιο των προγραμμάτων χρηματοδότησης της χώρας από τους δανειστές, να πουλήσουν τις θυγατρικές τους και να αποχωρήσουν από τις γειτονικές χώρες.
Το ειρωνικό είναι ότι ο διπλός «αφελληνισμός» των τραπεζών, με την απώλεια του μετοχικού ελέγχου και την απώλεια των επενδύσεων στα Βαλκάνια, θα είχε αποφευχθεί αν το πολιτικό προσωπικό είχε αντιμετωπίσει με επιτυχία την κρίση.
Ωστόσο, τα κόμματα επέλεξαν την τυφλή σύγκρουση και τη δημαγωγία, υποσχόμενα μια μαγική έξοδο από την κρίση. Η πολιτική αστάθεια και η αβεβαιότητα επέτειναν τη διάρκεια και τις επιπτώσεις της κρίσης, πολλαπλασιάζοντας τις συνέπειες και στο τραπεζικό σύστημα.
«Καπνός» οι περιουσίες 1,2 εκατ. μετόχων
Πριν από την κρίση, το 2008, η συμμετοχή των εγχώριων επενδυτών στις ελληνικές τράπεζες έφτανε το 75% με 80%, ενώ περίπου το 20% ανήκε σε ξένους θεσμικούς επενδυτές.
Η κρίση ανέτρεψε βίαια την εικόνα αυτή.
Σήμερα, μετά τις τρεις ανακεφαλαιοποιήσεις που πραγματοποιήθηκαν, η «ελληνική» μετοχική παρουσία στις συστημικές τράπεζες έχει περιοριστεί κοντά στο 10%, με το 90% να βρίσκεται σε ξένους θεσμικούς επενδυτές.
Η κρίση «εξαέρωσε» τις περιουσίες περίπου 1,2 εκατ. ιδιωτών μετόχων, κατά βάση Ελλήνων μικροεπενδυτών, και οδήγησε στον πλήρη αφελληνισμό των ελληνικών τραπεζών.
Μεγάλες οικογένειες, όπως οι οικογένειες Λάτση και Κωστόπουλου, που έλεγχαν τη Eurobank και την Alpha Bank, αλλά και η οικογένεια Βαρδινογιάννη, που είχε αξιόλογο ποσοστό στην Τράπεζα Πειραιώς, είδαν την αξία των μετοχών τους να μηδενίζεται.
Μαζί με αυτούς, ιδρύματα, μουσεία, κληροδοτήματα κ.ά., που είχαν μετοχές τραπεζών, επίσης απώλεσαν την αξία των συμμετοχών τους και ένα πολύτιμο ετήσιο έσοδο που είχαν μέσω της είσπραξης των μερισμάτων των τραπεζών.
Μεγάλος χαμένος της κρίσης ήταν και η Εκκλησία της Ελλάδος, η οποία έλεγχε το 5% της Εθνικής Τράπεζας, συμμετοχή που χάθηκε, με σοβαρές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στα οικονομικά της Εκκλησίας.
Σήμερα, οι ξένοι επενδυτές, με ποσοστό περίπου 90%, είναι αυτοί που κυρίως έχουν επωφεληθεί από τη μεγάλη άνοδο των τιμών των μετοχών του κλάδου, αλλά και από τα μερίσματα.
Χάθηκαν οι επενδύσεις δισ. ευρώ στη ΝΑ Ευρώπη
Το δεύτερο μεγάλο, ιστορικό πλήγμα ήταν η απώλεια των μεγάλων επενδύσεων που είχαν πραγματοποιήσει οι ελληνικές τράπεζες στην ευρύτερη περιοχή της ΝΑ Ευρώπης.
Αποτελούσε την μεγαλύτερη επιχειρηματική επέκταση που έχει σημειωθεί εκτός Ελλάδας επέκταση που άνοιγε το δρόμο και σε άλλες ελληνικές επιχειρήσεις να επεκτείνουν τις εργασίες τους εκτός Ελλάδας.
Στο τέλος του 2007 οι εγχώριες τράπεζες είχαν δημιουργήσει μια μικρή τραπεζική αυτοκρατορία σε μια τεράστια, για τα ελληνικά δεδομένα, γεωγραφική περιοχή που εκτείνονταν με πυρήνα τις χώρες των Βαλκανίων μέχρι την Ουκρανία και Πολωνία, και την Τουρκία, την Αίγυπτο και την Νότια Αφρική.
Το 2007 οι εγχώριες τράπεζες έλεγχαν συνολικά 45 τράπεζες στο εξωτερικό, διαθέτοντας περίπου 3.000 τραπεζικά καταστήματα και απασχολώντας 42.000 εργαζομένους ενώ το ενεργητικό τους στις διεθνείς αφορές προσέγγιζε τα 100 δισ. ευρώ.
Σήμερα οι περισσότεροι από αυτούς εργάζονται σε τράπεζες που ανήκουν πλέον σε αυστριακούς, ουγγρικούς, ιταλικούς ή άλλους ευρωπαϊκούς ομίλους.
Η Εθνική Τράπεζα διέθετε παρουσία σε 10 χώρες: Αίγυπτο, Αλβανία, Βουλγαρία, Ηνωμένο Βασίλειο, Κύπρο, Νότια Αφρική, ΠΓΔΜ, Ρουμανία, Σερβία και Τουρκία.
Η Eurobank δραστηριοποιούνταν σε εννέα χώρες: Βουλγαρία, Ηνωμένο Βασίλειο, Κύπρο, Λουξεμβούργο, Ουκρανία, Πολωνία, Ρουμανία, Σερβία και Τουρκία, ενώ η Τράπεζα Πειραιώς βρισκόταν επίσης σε εννέα χώρες, έχοντας αναπτύξει δίκτυο στην Αίγυπτο, την Αλβανία, τη Βουλγαρία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κύπρο, την Ουκρανία, τη Ρουμανία και τη Σερβία.
Τέλος, η Alpha Bank είχε παρουσία σε οκτώ χώρες – Αλβανία, Βουλγαρία, Ηνωμένο Βασίλειο, Κύπρο, Ουκρανία, ΠΓΔΜ, Ρουμανία και Σερβία – συμπληρώνοντας την ισχυρή περιφερειακή παρουσία των ελληνικών τραπεζικών ομίλων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και στις γειτονικές αγορές.
Εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις, οι εγχώριες τράπεζες υποχρεώθηκαν να πουλήσουν όλες τις θυγατρικές τους εκτός Ελλάδας, οι οποίες αποκτήθηκαν κυρίως από ευρωπαϊκές τράπεζες.
Οι «μόνιμες» κληρονομιές της κρίσης
Σήμερα οι ελληνικές τράπεζες έχουν επιστρέψει σε υψηλή κερδοφορία και διανέμουν και πάλι μερίσματα.
Ωστόσο, η γεωγραφία του ελληνικού τραπεζικού συστήματος έχει αλλάξει οριστικά. Η διεθνής παρουσία που οικοδομήθηκε μέσα σε δύο δεκαετίες έχει σχεδόν εξαφανιστεί, ενώ η μετοχική βάση των τραπεζών έχει περάσει σχεδόν εξ ολοκλήρου σε ξένα χαρτοφυλάκια.
Πρόκειται για δύο από τις πιο μόνιμες κληρονομιές της ελληνικής κρίσης, με πολύ ευρύτερες επιπτώσεις μειώνοντας τον στρατηγικό ρόλο και θέση της Ελλάδας στην περιοχή.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
