Η Άννα Πολιτκόφσκαγια, ρωσίδα δημοσιογράφος που δολοφονήθηκε στη Μόσχα πριν από 20 χρόνια, παραμένει σύμβολο θάρρους, ιδιαίτερα εν μέσω του πολέμου στην Ουκρανία και της ενίσχυσης του ολοκληρωτισμού στη Ρωσία. Η Πολιτκόφσκαγια είχε προβλέψει την εκτροπή του Βλαντίμιρ Πούτιν, ενώ το έργο και η στάση της εξακολουθούν να εμπνέουν δημοσιογράφους και αντιφρονούντες.
Στις 7 Οκτωβρίου 2006, ανήμερα των γενεθλίων του Πούτιν, η δημοσιογράφος της Novaïa Gazeta έπεσε νεκρή από σφαίρες μέσα στο ασανσέρ του σπιτιού της στη Μόσχα. Για τον κόσμο των ρώσων αντιφρονούντων, η δολοφονία της αποτέλεσε σημείο καμπής στην πορεία του Κρεμλίνου προς τον μετασοβιετικό ολοκληρωτισμό που ξεκίνησε με την άνοδο του Βλαντίμιρ Πούτιν στην εξουσία.
Μέχρι τον θάνατό της σε ηλικία 48 ετών, η Πολιτκόφσκαγια, που είχε επιζήσει και από απόπειρα δηλητηρίασης το 2004, είχε καταγράψει και τεκμηριώσει εγκλήματα πολέμου του ρωσικού στρατού στον δεύτερο πόλεμο της Τσετσενίας (1999-2009), που εξαπέλυσε ο Πούτιν. Σε συνέντευξή της είχε χαρακτηρίσει τον πόλεμο αυτό ως εργαλείο για την εδραίωση των τσαρικών φιλοδοξιών του ρώσου ηγέτη.
Σήμερα, η Ουκρανία, πατρίδα του πατέρα της Πολιτκόφσκαγια, βιώνει τη ρωσική εισβολή του 2022 και τον πόλεμο του Πούτιν, με νέες κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου από τον ρωσικό στρατό. Η Ρωσία, έπειτα από τις δεκαετίες σχετικού πλουραλισμού, βρίσκεται πλέον υπό τον ασφυκτικό έλεγχο του Κρεμλίνου, το οποίο έχει καταστείλει κάθε αντίθετη φωνή.
«Όλα όσα συμβαίνουν στη Ρωσία είχαν προβλεφθεί από την Άννα Πολιτκόφσκαγια», δηλώνει ο Σεργκέι Σοκολόφ, διευθυντής της Novaïa Gazeta. Η δημοσιογράφος, μητέρα δύο παιδιών, επέκρινε με δριμύτητα την κυβέρνηση που εγκαθίδρυσε ο Πούτιν στην Τσετσενία μετά τη στρατιωτική ήττα των αυτονομιστών. Με το αιχμηρό της ύφος, είχε χαρακτηρίσει τον Ραμζάν Καντίροφ «μικρό δράκο» που το Κρεμλίνο πρέπει διαρκώς να "ταΐζει".
Η κληρονομιά της Πολιτκόφσκαγια στη σύγχρονη ρωσική δημοσιογραφία
Το 2014, πέντε άνδρες, μεταξύ των οποίων τέσσερις Τσετσένοι, καταδικάστηκαν για τη δολοφονία της Πολιτκόφσκαγια. Ένας εξ αυτών έλαβε χάρη το 2023 επειδή πολέμησε στην Ουκρανία. Ωστόσο, οι ηθικοί αυτουργοί της δολοφονίας της δεν εντοπίστηκαν ποτέ, ενώ το Κρεμλίνο και ο Καντίροφ αρνήθηκαν κάθε ανάμειξη.
Ο Σεργκέι Σοκολόφ θυμάται το «πείσμα» της Πολιτκόφσκαγια και τονίζει ότι δεν έγραφε παρά μόνο ό,τι είχε προσωπικά βιώσει και παρατηρήσει. Παραδέχεται πάντως ότι τότε «λέγαμε ότι υπερέβαλλε σχετικά με τους κινδύνους που διέτρεχε η δημοκρατία στη Ρωσία».
Σήμερα, οι περισσότεροι ρώσοι αντιφρονούντες που αντιτάχθηκαν στην εισβολή στην Ουκρανία είναι νεκροί, φυλακισμένοι ή εξόριστοι, ενώ ο επικριτικός προς την εξουσία Τύπος λειτουργεί κυρίως εκτός Ρωσίας. Ο Σοκολόφ υπογραμμίζει ότι η δημοσιογραφία που ενσάρκωσε η Πολιτκόφσκαγια δεν υφίσταται πλέον στη Ρωσία, παρά μόνο ελάχιστα εγχειρήματα που προσπαθούν να αντέξουν σε συνθήκες στρατιωτικής λογοκρισίας.
Η νέα γενιά δημοσιογράφων και το παράδειγμα θάρρους
Ο Εγκόρ Φεοκτίστοφ, 28χρονος δημοσιογράφος των iStories, ερευνά ευαίσθητα θέματα εκτός Ρωσίας. Για εκείνον, η Πολιτκόφσκαγια αντιπροσωπεύει μια ζοφερή πραγματικότητα, αλλά και ένα αναγκαίο παράδειγμα «γενναιότητας». Όπως δηλώνει, «άνθρωποι σαν την Πολιτκόφσκαγια εμπνέουν αυτό το θάρρος, αυτήν την σιγουριά».
Ο Φεοκτίστοφ έγινε δημοσιογράφος το 2023, αφού διέφυγε από τη Ρωσία, και δηλώνει ότι η νέα του αποστολή τον βοήθησε να ξεπεράσει περίοδο ψυχικής κατάπτωσης. Μία από τις πρόσφατες έρευνές του αφορά τους νέους κληρωτούς στην πρώτη γραμμή της ουκρανικής επίθεσης στο Κουρσκ το 2024, ενώ έχει ερευνήσει και τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης από τη FSB.
Η Όλγκα Τσουράκοβα, 37 ετών, διδάσκει δημοσιογραφία στην εξορία και εκφράζει την έκπληξή της για τον αριθμό των νέων που επιλέγουν το επάγγελμα, παρά τους κινδύνους και την έλλειψη χρηματοδότησης. Όπως σημειώνει, πολλοί νέοι αναφέρουν την Πολιτκόφσκαγια ως πρότυπο όταν ερωτώνται για τις επιρροές τους.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
