Τα νέα στοιχεία δείχνουν πως η κλιματική κρίση αλλάζει τα ευρωπαϊκά καλοκαίρια

Οι καύσωνες στην Ευρώπη καταγράφονται πλέον με μεγαλύτερη συχνότητα, πρωιμότητα και ένταση, σύμφωνα με ανάλυση της ομάδας ClimateHub, του κόμβου πληροφόρησης για την Ενέργεια και την Κλιματική Αλλαγή στην Ελλάδα. Με τον υδράργυρο να σπάει ρεκόρ σε Γαλλία, Ελβετία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο, η ήπειρος βιώνει έναν από τους πιο εκτεταμένους και πρώιμους καύσωνες των τελευταίων δεκαετιών.

Η ομάδα του ClimateHub, που συντονίζεται από την ομάδα NOA-ReACT του Ινστιτούτου Αστρονομίας Αστροφυσικής Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης (ΙΑΑΔΕΤ) του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και υποστηρίζεται από το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Συνεργασίας της Υπηρεσίας Παρακολούθησης Κλιματικής Αλλαγής Copernicus C3S, ανέλυσε ιστορικά δεδομένα για τον αριθμό ημερών καύσωνα ανά χώρα. Όπως επισημαίνεται, «αυτό που βιώνουμε σήμερα είναι το αποτέλεσμα μιας σταθερής και επιταχυνόμενης αυξητικής τάσης της παγκόσμιας θερμοκρασίας», με την Ευρώπη να εξελίσσεται σε ήπειρο δύο ταχυτήτων, αλλά με κοινή ανοδική πορεία ως προς τη συχνότητα και την ένταση των ακραίων θερμών φαινομένων.

Σύμφωνα με την ανάλυση, οι χώρες της Νότιας Ευρώπης και των Βαλκανίων καταγράφουν τους υψηλότερους μέσους όρους ημερών καύσωνα. Η Μάλτα και η Βόρεια Μακεδονία εμφανίζουν διαχρονικά υψηλά επίπεδα ακραίων θερμοκρασιών, ενώ χώρες με παραδοσιακά ήπια καλοκαίρια, όπως η Ολλανδία και η Νορβηγία, βλέπουν σημαντική αύξηση στη μεταβλητότητα των θερμών ημερών.

Η Ελλάδα και η νέα πραγματικότητα των καυσώνων

Για την Ελλάδα, οι ερευνητές του ClimateHub σημειώνουν ότι η χώρα ξεκινά από υψηλότερη βάση αναφοράς, έχοντας ήδη μεγάλο αριθμό ημερών καύσωνα ανά έτος. Κατά την τριακονταετία 1991–2020, η Ελλάδα παρουσίασε σταθερή ανοδική τάση, ενώ η περίοδος 2020–2025 δείχνει πως οι καύσωνες αποκτούν νέα χαρακτηριστικά: «δεν είναι απλώς πιο θερμοί, αλλά έχουν μεγαλύτερη διάρκεια και ξεκινούν πολύ νωρίτερα μέσα στο έτος». Το φαινόμενο επηρεάζει το οικοσύστημα, την ενεργειακή κατανάλωση και την υγεία του πληθυσμού.

Όπως αναφέρεται, το έδαφος για τον φετινό πύρινο Ιούνιο προετοιμάστηκε από το έντονο κύμα καύσωνα του Μαΐου, που έπληξε την Κεντρική και Δυτική Ευρώπη μεταξύ 21 και 30 Μαΐου 2026. Σε πολλές περιοχές, οι θερμοκρασίες ξεπέρασαν τα φυσιολογικά επίπεδα της εποχής κατά 10°C έως 15°C, οδηγώντας σε νέα ρεκόρ σε Αυστρία, Βέλγιο, Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο.

Ακραίες θερμοκρασίες και επιπτώσεις

Η Υπηρεσία Copernicus (C3S) υπογράμμισε ότι η απότομη άνοδος της θερμοκρασίας δεν επέτρεψε την προσαρμογή πληθυσμών και καλλιεργειών, εντείνοντας την ξηρασία και μειώνοντας τη ροή των ποταμών στην Κεντρική Ευρώπη. Ο καύσωνας που βρίσκεται σε εξέλιξη επιβεβαιώνει τις προβλέψεις, με την Ελβετία να σημειώνει ρεκόρ 38°C στη Βασιλεία και τη Γαλλία να αγγίζει τους 43,8°C.

Η Γερμανία και οι Κάτω Χώρες βρίσκονται σε καθεστώς κόκκινης προειδοποίησης, ενώ η ζήτηση για ψύξη φτάνει σε υψηλό 45 ετών. Αν και το επίκεντρο του φαινομένου εντοπίζεται στην Κεντρική Ευρώπη, η Νότια Ευρώπη και η Ελλάδα επηρεάζονται έμμεσα, με παρατεταμένες θερμές περιόδους που αυξάνουν τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών πριν ακόμη ξεκινήσει ο Ιούλιος.

Η πρόκληση των ευρωπαϊκών πόλεων

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι ευρωπαϊκές πόλεις βιώνουν εντονότερα τη ζέστη λόγω του φαινομένου της θερμικής αστικής νησίδας. «Το τσιμέντο, η άσφαλτος και η έλλειψη πρασίνου απορροφούν και παγιδεύουν τη θερμότητα, με αποτέλεσμα οι νυχτερινές θερμοκρασίες να παραμένουν έως και 10°C υψηλότερες από τις γύρω περιοχές», αναφέρουν. Στις μεγαλουπόλεις, όπως το Λονδίνο, το Παρίσι και οι Βρυξέλλες, οι ημέρες καύσωνα είναι πλέον διπλάσιες σε σχέση με τις μη αστικές περιοχές.

Ανάγκη για δράση και προσαρμογή

Η ανάλυση του ClimateHub καταλήγει ότι οι καύσωνες στην Ευρώπη γίνονται ολοένα πιο συχνοί, πιο πρώιμοι και εντονότεροι. «Η Κεντρική Ευρώπη μετατρέπεται με ταχύτατους ρυθμούς σε ζώνη υψηλού κλιματικού κινδύνου, ενώ η Ελλάδα και ο ευρωπαϊκός Νότος καλούνται να θωρακιστούν απέναντι σε ένα ολοένα πιο εχθρικό θερμικό περιβάλλον», τονίζεται, αναδεικνύοντας την ανάγκη επανασχεδιασμού υποδομών και πολιτικών δημόσιας υγείας.

Τα πρωτογενή δεδομένα της έρευνας προέρχονται από την Υπηρεσία για την Κλιματική Αλλαγή Copernicus (C3S), ενώ η επεξεργασία και η επιστημονική αξιολόγηση πραγματοποιήθηκαν από το ClimateHub, στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος Συνεργασίας C3S.