Η πτώση ενός μη επανδρωμένου εναέριου οχήματος (drone) σε πολυκατοικία στη Ρουμανία, χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ, έθεσε εκ νέου το ερώτημα για το πώς μπορεί να αντιδράσει η Συμμαχία σε τέτοιες προκλήσεις. Το ΝΑΤΟ επισημαίνει το αποτρεπτικό αποτέλεσμα των μηνυμάτων του και τις σταδιακές αποκρίσεις που διαθέτει.
Η πιο γνωστή διαδικασία, το άρθρο 5, περιλαμβάνει ρήτρα αλληλεγγύης, σύμφωνα με την οποία μία ένοπλη επίθεση εναντίον μίας χώρας-μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Το άρθρο αυτό έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά, μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2011 στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Όπως υπογραμμίζει η Συμμαχία, το άρθρο 5 «υπονοεί όλες τις δραστηριότητες του ΝΑΤΟ στο πεδίο της αποτροπής και της άμυνας», συμπεριλαμβανομένων των στρατιωτικών γυμνασίων και της ανάπτυξης μόνιμων στρατιωτικών δυνάμεων.
Το περιστατικό στη ρουμανική πόλη Γαλάτσι, κοντά στα σύνορα με την Ουκρανία, προκάλεσε τον ελαφρύ τραυματισμό δύο ανθρώπων και οδήγησε σε προσεκτικά μελετημένη αντίδραση. Αρχικά, το ΝΑΤΟ εξέφρασε γρήγορα την «αλληλεγγύη» του μέσω της εκπροσώπου του και του γενικού γραμματέα Μαρκ Ρούτε, καταδικάζοντας την «ανεύθυνη» συμπεριφορά της Ρωσίας και δεσμευόμενο να ενισχύσει την άμυνα στα ανατολικά σύνορα.
Σε δεύτερο στάδιο, και μόνο εφόσον το ζητήσει η ενδιαφερόμενη χώρα, οι Σύμμαχοι μπορούν να προχωρήσουν σε «διαβουλεύσεις». Αν και για το ευρύ κοινό αυτό φαίνεται ως το τέλος της διαδικασίας, το ΝΑΤΟ διαβεβαιώνει ότι ο αντίκτυπος είναι ουσιαστικός.
Το άρθρο 4 και οι διπλωματικές διαβουλεύσεις
Στη διπλωματία, κάθε λέξη έχει βαρύτητα και, όπως επισημαίνουν στις Βρυξέλλες, η Ρωσία γνωρίζει καλά τη διαβάθμιση κάθε επιπέδου αντίδρασης. Η επίκληση του άρθρου 4 αποτελεί ένα επιπλέον στάδιο, καθώς προβλέπει ότι οι Σύμμαχοι «διαβουλεύονται κάθε φορά που, κατά τη γνώμη ενός από αυτούς, η εδαφική ακεραιότητα, η πολιτική ανεξαρτησία ή η ασφάλεια ενός από τα μέρη απειλείται».
Σύμφωνα με το ΝΑΤΟ, η επίκληση του άρθρου 4 έχει γίνει εννέα φορές στην ιστορία της Συμμαχίας, τρεις πριν από την προσάρτηση της Κριμαίας και έξι μετά το 2014, εκ των οποίων οι τρεις μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Αυτές οι κεκλεισμένων των θυρών διαβουλεύσεις οδηγούν συχνά σε αποφάσεις που ενισχύουν την αποτρεπτική ικανότητα της Συμμαχίας, στοιχείο θεμελιώδες για τον οργανισμό που ιδρύθηκε το 1949.
Από την Πολωνία στη Βαλτική: επιχειρήσεις αποτροπής
Μία σύνοδος για το άρθρο 4, που ζήτησε η Πολωνία τον Σεπτέμβριο 2025 μετά τη διείσδυση ρωσικών drones στον εναέριο χώρο της, οδήγησε στην επιχείρηση «Eastern Sentry» («Ανατολικός Φρουρός»). Με αυτήν, το ΝΑΤΟ απέκτησε «επιπλέον ικανότητες και μέσα στη θέση αποτροπής του», όπως πολεμικά αεροσκάφη, ελικόπτερα, αντιαεροπορικά συστήματα και φρεγάτες, σύμφωνα με το αρχηγείο των δυνάμεων του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη (Shape).
Αντίστοιχα, η επιχείρηση «Baltic Sentry» αποφασίστηκε τον Ιανουάριο 2025 έπειτα από ενέργειες δολιοφθοράς στη Βαλτική θάλασσα, με το άρθρο 4 να επικαλούνται αυτή τη φορά οι χώρες της Βαλτικής.
Τον περασμένο Σεπτέμβριο, η επίκληση του άρθρου 4 έγινε δύο φορές μέσα σε έναν μήνα: μετά την Πολωνία, η Εσθονία ζήτησε επίσης διαβουλεύσεις έπειτα από υπέρπτηση τριών ρωσικών μαχητικών αεροσκαφών πάνω από το έδαφός της.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
