Οι εβδομάδες πολέμου έχουν επιδεινώσει τα ήδη σοβαρά οικονομικά προβλήματα του Ιράν, με τη χώρα να κινδυνεύει με καταστροφή μετά τη σύγκρουση. Παρ’ όλα αυτά, η Ισλαμική Δημοκρατία φαίνεται ικανή να αντέξει προς το παρόν την αντιπαράθεση στον Κόλπο, παρά τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό που έχει αποκόψει τις εξαγωγές ενέργειας.
Με τις κυριότερες μάχες να έχουν σταματήσει χάρη στην εκεχειρία της 8ης Απριλίου, το Ιράν βρίσκεται σε αδιέξοδο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Οι συνομιλίες για μια μακροχρόνια κατάπαυση πυρός έχουν παγώσει, ενώ η Τεχεράνη διατηρεί κλειστά τα Στενά του Ορμούζ και η Ουάσινγκτον αποκλείει τα ιρανικά λιμάνια στον Κόλπο.
Παρά τις ζημιές σε υποδομές και βιομηχανία και τον περιορισμό των πετρελαϊκών εξαγωγών, το Ιράν διαθέτει επαρκείς εσωτερικές προμήθειες και σταθερό εμπόριο με γειτονικές χώρες. Οι απώλειες κρατικών εσόδων λόγω του αποκλεισμού είναι μέχρι στιγμής περιορισμένες. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να αναμένει ότι η Τεχεράνη θα υποχωρήσει πρώτη, ωστόσο με τον παγκόσμιο πληθωρισμό να αυξάνεται και τις εκλογές να πλησιάζουν, ίσως χρειαστεί να περιμένει περισσότερο.
«Νομίζω ότι έχουν υπολογίσει έναν μεγαλύτερο διάδρομο από αυτόν που νομίζω ότι προσδοκούν Δυτικοί διαμορφωτές πολιτικής», δήλωσε η Σανάμ Βάκιλ, επικεφαλής του προγράμματος για τη Μέση Ανατολή στο Chatham House του Λονδίνου, αναφερόμενη στους Ιρανούς ηγέτες.
Αντιμέτωποι με ό,τι θεωρούν υπαρξιακή απειλή για την Ισλαμική Δημοκρατία, οι κληρικοί και οι Φρουροί της Επανάστασης μπορούν να αξιοποιήσουν τον αυστηρό τους έλεγχο στη χώρα ώστε να απαιτήσουν βιώσιμη συμφωνία από την Ουάσινγκτον, σύμφωνα με τη Βάκιλ.
Η «οικονομία της αντίστασης» και οι εσωτερικοί πόροι
«Είναι γνωστοί για την ικανότητα καταστολής. Στηρίζονται στο ότι ο κόσμος θα χρησιμοποιήσει τις αποταμιεύσεις του», ανέφερε η Βάκιλ, προσθέτοντας ότι η Τεχεράνη εφαρμόζει την οικονομία της αντίστασης, στηριζόμενη σε εσωτερικούς πόρους και εμπόριο μέσω χερσαίων συνόρων.
Το εύρος της οικονομικής ζημιάς από τον πόλεμο και η πιθανότητα μιας νέας κρίσης είναι δύσκολο να εκτιμηθούν λόγω έλλειψης αξιόπιστων στοιχείων και του μερικού διαδικτυακού μπλακάουτ από τον Ιανουάριο. Σύμφωνα με το Ρόιτερς, η κατάσταση είναι τόσο κρίσιμη ώστε Ιρανοί αξιωματούχοι φοβούνται νέο γύρο διαδηλώσεων, εάν δεν αρθούν οι κυρώσεις.
Η Βάκιλ προβλέπει διψήφια πτώση του ΑΕΠ φέτος. Το ριάλ, που έχασε 70% της αξίας του πέρυσι, υποχώρησε ακόμη 15% τις τελευταίες ημέρες, αν και παραμένει κοντά στα προπολεμικά επίπεδα μετά τη σταθεροποίησή του τον Μάρτιο.
Περιορισμένες ενδείξεις δημοσιονομικής πίεσης
Δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις άμεσης δημοσιονομικής ασφυξίας. Οι αρχές δεν έχουν περιορίσει τις τραπεζικές αναλήψεις, ούτε έχουν επιβάλει δελτίο στα καύσιμα ή στα βασικά τρόφιμα. Οι πληρωμές δημοσίων υπαλλήλων συνεχίζονται κανονικά, ενώ τα ράφια των σούπερ μάρκετ παραμένουν γεμάτα.
Ναυτιλιακά στοιχεία δείχνουν ότι μόνο 300.000 βαρέλια πετρελαίου ημερησίως διακινήθηκαν μέσω του Ινδικού Ωκεανού, έναντι άνω του ενός εκατομμυρίου πριν τον αποκλεισμό. Παρά τη μειωμένη αποθηκευτική ικανότητα, αναλυτές εκτιμούν ότι το Ιράν μπορεί να διατηρήσει την παραγωγή για ακόμη δύο μήνες.
Η Τεχεράνη είχε ενισχύσει τα έσοδα της από ενεργειακές πωλήσεις όταν εξαιρέθηκε προσωρινά από τις κυρώσεις. Περιορισμένες ποσότητες πετρελαίου μεταφέρονται διά ξηράς, χωρίς όμως να αντικαθιστούν τις αποκλεισμένες θαλάσσιες διαδρομές.
Εμπόριο και αποθέματα
Υψηλόβαθμη πηγή της κεντρικής τράπεζας δήλωσε στο Ρόιτερς ότι το Ιράν διαθέτει σημαντικά αποθέματα χρυσού, «τόνους από αυτά», τα οποία μπορεί να αξιοποιήσει αν χρειαστεί. Μετά από δεκαετίες παράκαμψης κυρώσεων, η χώρα γνωρίζει πώς να διατηρεί τις εισαγωγές της, ακόμη και με υψηλότερο κόστος.
«Το Ιράν είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας τροφίμων στην περιοχή. Αλλά είναι επίσης η λιγότερο ανασφαλής από επισιτιστική άποψη χώρα», σημείωσε ο Ισάν Μπάνου, αναλυτής αγροτικών εμπορευμάτων στην Kpler. Με καλύτερη συγκομιδή φέτος, οι ανάγκες για εισαγωγές σιταριού είναι μειωμένες, περιορίζοντας την έκθεση στον αποκλεισμό.
Ο αποκλεισμός των ΗΠΑ επικεντρώνεται στα λιμάνια του Κόλπου και όχι στο Τσαμπαχάρ, στη θάλασσα της Αραβίας, και αφορά κυρίως δεξαμενόπλοια μεταφοράς πετρελαίου, σύμφωνα με τον Μπάνου.
Αντοχή μέσω περιφερειακού εμπορίου
Αξιωματούχοι σε Τουρκία, Ιράκ και Πακιστάν ανέφεραν ότι το διασυνοριακό εμπόριο συνεχίζεται κανονικά. Η Ρωσία έχει αυξήσει επίσης τις εξαγωγές μέσω της Κασπίας, μεταφέροντας μεγάλες ποσότητες δημητριακών, παρακάμπτοντας τα αποκλεισμένα λιμάνια του Κόλπου.
Καθώς οι απειλές του Τραμπ για στρατιωτική δράση εντάθηκαν τον Ιανουάριο, το Ιράν αύξησε τις εισαγωγές για να δημιουργήσει αποθέματα έξι μηνών σε βασικά προϊόντα, σύμφωνα με τον επικεφαλής της κοινοβουλευτικής επιτροπής Γεωργίας, Μοχαμάντ Τζαβάντ Ασγαρί.
Η κεντρική τράπεζα παρουσίασε πακέτο στήριξης, εξαιρώντας καθυστερημένες πληρωμές μικρών δανείων από ποινές και αυξάνοντας τα όρια τραπεζικών αναλήψεων για να καθησυχάσει τους καταθέτες.
Κοινωνική πίεση και προοπτικές
Παρά τα μέτρα, οι οικονομικές δυσκολίες είναι εμφανείς στους δρόμους της Τεχεράνης. Επιχειρήσεις έχουν πληγεί από τον πληθωρισμό, τις διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα και το διαδικτυακό μπλακάουτ, οδηγώντας σε άνοδο της ανεργίας.
«Η αύξηση των τιμών σε βασικά αγαθά, ιδιαίτερα προϊόντα σαν τα δικά μας, ασκεί πίεση στα νοικοκυριά», ανέφερε ο Αμπάς Σμαϊλζάντε, πωλητής ρυζιού και δημητριακών, υπολογίζοντας πτώση 40% στις πωλήσεις του. Ο μηχανικός αυτοκινήτων Χοσέιν Αμίρι δήλωσε ότι «η δουλειά μας έχει βασικά σταματήσει» και προειδοποίησε για περαιτέρω επιδείνωση.
Οι αρχές ανησυχούν για νέο κύμα διαδηλώσεων, καθώς οι ταραχές του Ιανουαρίου είχαν κατασταλεί με χιλιάδες νεκρούς. Για να αποτρέψει μια οικονομική κατάρρευση, το Ιράν θα χρειαστεί να εντάξει την άρση των κυρώσεων σε κάθε μελλοντική συμφωνία με την Ουάσινγκτον, όπως τονίζει η Βάκιλ. «Χρειάζονται πρόσβαση στο ξένο συνάλλαγμά τους και άρση κυρώσεων ώστε να αυξήσουν τις πωλήσεις πετρελαίου και να επαναφέρουν το κανονικό εμπόριο», σημείωσε.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
