Εδώ και δύο χρόνια σχεδόν κάθε συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη καταλήγει στην ίδια ερώτηση: πόσες δουλειές θα χαθούν;
Θα αντικαταστήσει το AI τους developers; Τους λογιστές; Τους δικηγόρους; Τους δημοσιογράφους; Θα χρειάζονται οι εταιρείες λιγότερους ανθρώπους; Και τι θα γίνει όταν τα σημερινά εργαλεία γίνουν ακόμη καλύτερα;
Δεν θεωρώ τις ερωτήσεις παράλογες. Βλέποντας όμως από κοντά τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται η τεχνολογία μέσα σε επιχειρήσεις, πιστεύω ότι ίσως κοιτάζουμε το θέμα από λάθος πλευρά.
Η μεγαλύτερη ανατροπή δεν θα είναι απαραίτητα ότι το AI θα αντικαταστήσει έναν εργαζόμενο. Θα είναι ότι μια εταιρεία που έχει μάθει να χρησιμοποιεί το AI θα μπορεί να ανταγωνιστεί με εντελώς διαφορετικούς όρους μια εταιρεία που συνεχίζει να λειτουργεί όπως πριν.
Και εκεί η διαφορά μπορεί να γίνει πολύ μεγάλη, πολύ γρήγορα.
Στη δουλειά μου έχω τη δυνατότητα να συνεργάζομαι με ανθρώπους από διαφορετικές ειδικότητες και επίπεδα εμπειρίας, κυρίως στον χώρο της τεχνολογίας. Αυτό που παρατηρώ ήδη είναι ότι το AI δεν κάνει έναν άνθρωπο αυτομάτως καλό στη δουλειά του. Κάνει όμως έναν καλό άνθρωπο πολύ γρηγορότερο σε συγκεκριμένες εργασίες.
Ένας έμπειρος developer, για παράδειγμα, δεν χρειάζεται το AI για να του εξηγήσει τι είναι μια βάση δεδομένων ή πώς σχεδιάζεται ένα σύστημα. Μπορεί όμως να το χρησιμοποιήσει για να γράψει γρηγορότερα ένα κομμάτι κώδικα, να εξετάσει εναλλακτικές λύσεις, να δημιουργήσει documentation ή να εντοπίσει ένα πρόβλημα που διαφορετικά θα του έπαιρνε περισσότερο χρόνο.
Το ίδιο αρχίζει να συμβαίνει σχεδόν παντού. Ένας manager μπορεί να επεξεργαστεί γρηγορότερα πληροφορίες. Ένας αναλυτής μπορεί να ξεκινήσει από ένα πολύ πιο προχωρημένο σημείο. Ένας άνθρωπος στις πωλήσεις μπορεί να προετοιμαστεί καλύτερα πριν από μια συνάντηση.
Το ενδιαφέρον όμως για εμένα δεν είναι ότι εξοικονομούνται είκοσι λεπτά εδώ και μισή ώρα εκεί. Είναι τι συμβαίνει όταν αυτό αρχίζει να εφαρμόζεται σε ολόκληρη την εταιρεία.
Αν ένας οργανισμός 100 ανθρώπων καταφέρει, όχι θεωρητικά αλλά πραγματικά, να αυξήσει σημαντικά την παραγωγικότητα πολλών καθημερινών εργασιών, απέναντί του μια αντίστοιχη εταιρεία που δεν έχει αλλάξει τίποτα θα αρχίσει να μοιάζει αργή.
Και το πρόβλημα για τη δεύτερη εταιρεία δεν θα είναι ότι «το AI της πήρε τις δουλειές». Θα είναι ότι ο ανταγωνιστής της μπορεί να παραδώσει γρηγορότερα, να δοκιμάσει περισσότερες ιδέες και πιθανώς να λειτουργήσει με χαμηλότερο κόστος.
Έχουμε ξαναδεί κάτι παρόμοιο.
Το Excel δεν εξαφάνισε τους οικονομολόγους. Το email δεν εξαφάνισε τις εταιρείες. Το cloud δεν εξαφάνισε τα τμήματα πληροφορικής. Άλλαξε όμως δραματικά ποιοι μπορούσαν να λειτουργούν αποτελεσματικότερα και ποιοι έμεναν πίσω.
Με το AI πιστεύω ότι αυτή η απόσταση θα δημιουργηθεί πολύ γρηγορότερα.
Υπάρχει όμως ένα λάθος που βλέπω ήδη να γίνεται. Πολλές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν το AI ως ακόμη ένα software licence. Αγοράζουν ένα εργαλείο, δίνουν πρόσβαση στους εργαζομένους και θεωρούν ότι έχουν κάνει «AI transformation».
Δεν λειτουργεί έτσι.
Αν πάρεις μια κακή διαδικασία και προσθέσεις AI, πιθανότατα θα αποκτήσεις απλώς μια ταχύτερη κακή διαδικασία. Αν για μια απόφαση εξακολουθούν να απαιτούνται πέντε εγκρίσεις, κανένα chatbot δεν θα λύσει το πραγματικό πρόβλημα.
Αν ένας εργαζόμενος πρέπει να αντιγράφει πληροφορίες από το ένα σύστημα στο άλλο επειδή τα συστήματα της εταιρείας δεν επικοινωνούν, το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν έχει αρκετό AI.
Η τεχνολογία έχει έναν περίεργο τρόπο να αποκαλύπτει τις αδυναμίες ενός οργανισμού.
Το έχω δει πολλές φορές σε έργα ψηφιακού μετασχηματισμού. Ξεκινάς πιστεύοντας ότι πρέπει να αλλάξεις ένα σύστημα και στην πορεία ανακαλύπτεις ότι το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται στη διαδικασία γύρω από το σύστημα. Και η διαδικασία υπάρχει επειδή κάποτε κάποιος την αποφάσισε, μετά όλοι συνήθισαν να τη χρησιμοποιούν και τελικά κανείς δεν θυμάται γιατί υπάρχει.
Το AI θα αναγκάσει πολλές εταιρείες να κάνουν ακριβώς αυτή τη συζήτηση.
Τι από όσα κάνουμε καθημερινά έχει πραγματική αξία; Τι μπορεί να αυτοματοποιηθεί; Πού χρειάζεται ανθρώπινη κρίση; Πού έχουμε δημιουργήσει διαδικασίες που υπάρχουν απλώς επειδή «έτσι δουλεύουμε»;
Αυτό δεν είναι τεχνολογική συζήτηση. Είναι διοικητική.
Και γι' αυτό πιστεύω ότι οι εταιρείες που θα κερδίσουν περισσότερο από το AI δεν θα είναι απαραίτητα εκείνες με το μεγαλύτερο IT budget. Θα είναι εκείνες που θα έχουν τη διοικητική ικανότητα να αλλάξουν τον τρόπο που λειτουργούν.
Προσωπικά, αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο όταν βλέπω ένα νέο AI εργαλείο δεν είναι αν μπορεί να κάνει κάτι εντυπωσιακό σε ένα demo. Είναι αν μπορεί να αφαιρέσει πραγματική τριβή από μια καθημερινή διαδικασία. Αν ένας άνθρωπος χρειάζεται σήμερα δύο ώρες για κάτι που αύριο μπορεί να κάνει σε είκοσι λεπτά, εκεί υπάρχει αξία.
Το επόμενο ερώτημα όμως είναι ακόμη σημαντικότερο: Τι θα κάνει με τον χρόνο που κέρδισε;
Αν η απάντηση μιας εταιρείας είναι απλώς «θα του δώσουμε περισσότερη δουλειά», τότε μάλλον έχουμε χάσει ένα μεγάλο μέρος της ευκαιρίας. Αν όμως αυτός ο χρόνος χρησιμοποιηθεί για καλύτερη εξυπηρέτηση του πελάτη, περισσότερη δημιουργικότητα, εκπαίδευση, νέα προϊόντα ή καλύτερες αποφάσεις, τότε αρχίζει να αλλάζει πραγματικά η επιχείρηση.
Γι' αυτό δεν πιστεύω ότι η σωστή ερώτηση για έναν CEO σήμερα είναι «πόσους ανθρώπους μπορώ να αντικαταστήσω με AI;».
Θα έπρεπε να είναι «τι θα μπορούσαν να κάνουν οι άνθρωποί μου αν τους αφαιρούσα ένα μεγάλο μέρος της δουλειάς που δεν έχει πραγματική αξία;».
Η διαφορά ανάμεσα στις δύο ερωτήσεις είναι ουσιαστική. Η πρώτη βλέπει την τεχνητή νοημοσύνη αποκλειστικά ως εργαλείο μείωσης κόστους. Η δεύτερη τη βλέπει ως εργαλείο αύξησης δυνατοτήτων.
Φυσικά, κάποιες δουλειές θα αλλάξουν και κάποιες θέσεις πιθανότατα θα μειωθούν. Θα ήταν λάθος να προσποιηθούμε ότι κάθε τεχνολογική αλλαγή δημιουργεί μόνο νικητές. Αλλά θεωρώ υπερβολικά απλοϊκή την εικόνα ενός μέλλοντος όπου οι εταιρείες θα αγοράσουν ένα AI σύστημα και θα αρχίσουν να απολύουν μαζικά ανθρώπους.
Η πραγματικότητα πιθανότατα θα είναι πιο σύνθετη.
Θα έχουμε εταιρείες στις οποίες δέκα άνθρωποι θα μπορούν να κάνουν πράγματα που σήμερα απαιτούν δεκαπέντε. Ταυτόχρονα όμως μπορεί αυτοί οι δέκα άνθρωποι να δημιουργούν αρκετά περισσότερη δουλειά, νέα προϊόντα και νέες υπηρεσίες ώστε η εταιρεία τελικά να χρειαστεί άλλους είκοσι.
Το έχουμε δει ξανά στην ιστορία της τεχνολογίας.
Αυτό που δεν συγχωρεί εύκολα η τεχνολογική αλλαγή είναι την αδράνεια.
Και εκεί θεωρώ ότι βρίσκεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τις επιχειρήσεις. Όχι στο αν ένας εργαζόμενος θα μάθει να χρησιμοποιεί το ChatGPT, το Copilot ή το επόμενο εργαλείο που θα εμφανιστεί.
Ο πραγματικός κίνδυνος είναι να αλλάξει ολόκληρος ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί ο ανταγωνισμός και μια εταιρεία να συνεχίζει να λειτουργεί σαν να μη συνέβη τίποτα.
Γι' αυτό, όταν με ρωτούν αν το AI θα πάρει τις δουλειές μας, θεωρώ ότι υπάρχει μια ερώτηση που πρέπει να προηγηθεί.
Θα πάρει κάποιος που χρησιμοποιεί καλύτερα το AI τους πελάτες μας;
Για πολλές επιχειρήσεις, αυτή ίσως αποδειχθεί η σημαντικότερη ερώτηση της επόμενης δεκαετίας.
*Ο κ. Γιώργος Λουτριανάκης είναι CEO, PlusHorizon.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
