Στις 16 Ιουλίου και 3 Σεπτεμβρίου 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τη δέσμη νομοθετικών προτάσεων για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034 της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στόχος των προτάσεων αυτών είναι η δημιουργία ενός πιο ευέλικτου και αποτελεσματικού προϋπολογισμού, ικανού να προσαρμόζεται στις μεταβαλλόμενες πολιτικές προτεραιότητες της Ένωσης, διατηρώντας παράλληλα την αναγκαία προβλεψιμότητα για μακροπρόθεσμες επενδύσεις.
Η πρόταση προβλέπει μια πιο απλουστευμένη αρχιτεκτονική του προϋπολογισμού, με λιγότερες δημοσιονομικές κατηγορίες και προγράμματα.
Παράλληλα εισάγει αυξημένη ευελιξία, τόσο εντός, όσο και μεταξύ των προγραμμάτων, μέσω εργαλείων, όπως η δυνατότητα επαναπρογραμματισμού πόρων, η δημιουργία χρηματοδοτικών «αποθεμάτων», ειδικών μέσων και αυξημένων αδιάθετων περιθωρίων.
Η προσέγγιση αυτή αποσκοπεί στο να επιτρέψει στην Ένωση να ανταποκρίνεται ταχύτερα σε νέες προκλήσεις, χωρίς να απαιτούνται εκτεταμένες τροποποιήσεις του συνολικού προϋπολογισμού.
Παράλληλα, η συζήτηση για τη διακυβέρνηση του νέου ΠΔΠ επικεντρώνεται στην ανάγκη αξιοποίησης των εμπειριών από την εφαρμογή των ευρωπαϊκών δαπανών κατά την περίοδο 2021-2027.
Στο επίκεντρο η ισορροπία αρμοδιοτήτων στο νέο πλαίσιο
Κεντρικό ζητούμενο αποτελεί η αποφυγή πρόσθετου διοικητικού φόρτου και η επιτάχυνση των διαδικασιών λήψης αποφάσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, πολλά κράτη μέλη υποστηρίζουν την ενίσχυση του ρόλου των κυβερνήσεων και του Συμβουλίου στη διαμόρφωση και εφαρμογή των προγραμμάτων, με τρόπο όμως που να διατηρεί την θεσμική ισορροπία και τις αρμοδιότητες των ευρωπαϊκών θεσμών, ιδίως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως υπεύθυνης για την εκτέλεση του προϋπολογισμού.
Από την άλλη πλευρά και σύμφωνα και με τις προτάσεις που έρχονται στο τραπέζι από την Κυπριακή Προεδρία, ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο τέλος της εβδομάδας, ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μέσω των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης είναι περιορισμένος.
Τα ζητήματα διακυβέρνησης που ανακύπτουν ιδιαίτερα όπου τίθεται το ερώτημα της ισορροπίας μεταξύ της Επιτροπής, των κρατών μελών και του Συμβουλίου όσον αφορά την έγκριση και τροποποίηση των σχεδίων αυτών είναι καίρια και σημαντικά.
Ισχυρότερος ρόλος των κρατών μελών στα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία
Παράλληλα, στο προτεινόμενο Ευρωπαϊκό Ταμείο (EU Facility), τα κράτη μέλη ζητούν ισχυρότερη συμμετοχή του Συμβουλίου στην επιλογή των δράσεων και στον καθορισμό των χρηματοδοτικών κατανομών, καθώς και μεγαλύτερο ρόλο κατά το στάδιο υλοποίησης.
Επίσης ζητείται μεγαλύτερη σαφήνεια στους μηχανισμούς ενεργοποίησης των εργαλείων ευελιξίας, όπως το λεγόμενο «αποθεματικό για έκτακτες προκλήσεις και προτεραιότητες».
Παρόμοια ζητήματα τίθενται και για τη διακυβέρνηση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας και του μέσου «Global Europe», όπου επισημαίνεται η ανάγκη ισχυρότερης στρατηγικής καθοδήγησης από τα κράτη μέλη και το Συμβούλιο σε ό,τι αφορά τον καθορισμό προτεραιοτήτων, τον προγραμματισμό και την υλοποίηση.
Περιορισμένος ο ρόλος κοινωνίας και περιφερειών στο νέο πλαίσιο
Ταυτόχρονα, εξετάζεται και η σχέση μεταξύ του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας και του προγράμματος έρευνας και καινοτομίας Horizon Europe, προκειμένου να διασφαλιστεί συνοχή και αποτελεσματικότητα.
Ωστόσο, μέσα σε αυτή τη συζήτηση για την ενίσχυση του ρόλου των θεσμών και των κρατών μελών, παραμένει περιορισμένη η αναφορά στον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών αλλά και των περιφερειών και των πόλεων της ΕΕ.
Παρότι η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, των μη κυβερνητικών οργανώσεων και άλλων φορέων της κοινωνίας των πολιτών μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη διαφάνεια, τη δημοκρατική λογοδοσία και την αποτελεσματική υλοποίηση των ευρωπαϊκών πολιτικών, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις φαίνεται να προβλέπουν έναν μάλλον περιορισμένο ρόλο για αυτούς τους φορείς στη διαδικασία σχεδιασμού και παρακολούθησης των προγραμμάτων.
Η συμμετοχή της κοινωνίας ως κρίσιμο στοίχημα για το νέο ΠΔΠ
Η εμπειρία προηγούμενων προγραμματικών περιόδων έχει δείξει ότι η ουσιαστική συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών μπορεί να ενισχύσει την ποιότητα των παρεμβάσεων και να βελτιώσει την ανταπόκριση των πολιτικών στις πραγματικές ανάγκες των κοινωνιών.
Ως εκ τούτου, καθώς προχωρούν οι διαπραγματεύσεις για το νέο ΠΔΠ 2028-2034, καθίσταται σημαντικό να εξεταστούν τρόποι ενίσχυσης της συμμετοχής αυτών των φορέων, χωρίς να δημιουργείται πρόσθετη διοικητική επιβάρυνση.
Η πρόκληση για την επόμενη περίοδο δεν είναι μόνο η διασφάλιση μεγαλύτερης ευελιξίας και αποτελεσματικότητας του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, αλλά και η ενίσχυση της δημοκρατικής συμμετοχής και διαφάνειας στη διαχείρισή του.
Η κοινωνία των πολιτών, οι ευρωπαϊκές περιφέρειες και η τοπική κοινωνία μπορούν να διαδραματίσουν ουσιαστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρξουν οι κατάλληλοι μηχανισμοί συμμετοχής και διαβούλευσης στο πλαίσιο της νέας αρχιτεκτονικής του ΠΔΠ.
*Του Γιώργου Μελέα, στελέχους της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, πρώην ακόλουθου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού στην Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
