Η σημασία της παιδείας και του πολιτισμού ως θεμελιώδεις προϋποθέσεις για μια κοινωνία δικαιοσύνης και αλληλεγγύης αναδείχθηκε στην 3η Σύνοδο του Ενιαίου Πολιτιστικού Δόγματος Κύπρου – Ελλάδας, Απανταχού Ελληνισμού (ΕΠΟΔ), που πραγματοποιήθηκε στις εγκαταστάσεις της Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης από τις 31 Οκτωβρίου έως την 1η Νοεμβρίου 2026, με κεντρικό θέμα την κατεχόμενη Αμμόχωστο.
Κατά τη διάρκεια της Συνόδου, όπως προκύπτει από σχετική ανακοίνωση, οι συμμετέχοντες προχώρησαν σε γόνιμο διάλογο, ανταλλάσσοντας εμπειρίες και διατυπώνοντας εισηγήσεις. Το αποτέλεσμα ήταν η Διακήρυξη Κολυμπαρίου, η οποία εκφράζει την κοινή ανησυχία και ευθύνη για το μέλλον του πολιτισμού, της ιστορικής μνήμης και της ειρηνικής συνύπαρξης των λαών.
Στη διακήρυξη επισημαίνεται ότι «σε μια εποχή κατά την οποία η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει πολέμους, προσφυγιά, κοινωνικές ανισότητες, αμφισβήτηση θεμελιωδών δικαιωμάτων και νέες μορφές διχασμού, θεωρούμε ότι η παιδεία και ο πολιτισμός δεν αποτελούν πολυτέλεια, αλλά αναγκαίες προϋποθέσεις για μια κοινωνία δικαιοσύνης και αλληλεγγύης». Η επιλογή της Κρήτης, τόπου με ιδιαίτερο ιστορικό βάρος, προσδίδει συμβολισμό στη συνάντηση, ενώ η κατεχόμενη Αμμόχωστος αναδεικνύεται ως ανοιχτή πληγή της ευρωπαϊκής ιστορίας.
Η διακήρυξη τονίζει ότι η μνήμη δεν πρέπει να μετατρέπεται σε μίσος, ούτε και η συμφιλίωση να οικοδομείται πάνω στη λήθη. Οι συμμετέχοντες επαναβεβαίωσαν τον σεβασμό τους στην ανεξαρτησία, κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας, υποστηρίζοντας την ειρηνική και δίκαιη επίλυση του Κυπριακού σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη σημασία της διαφύλαξης της ιστορικής μνήμης, μέσα από προσωπικές μαρτυρίες, μνημεία και παραδόσεις, ενώ υπογραμμίζεται η ανάγκη προστασίας και ανάδειξης των ιστορικών, θρησκευτικών και πολιτιστικών μνημείων της Ελλάδας, της Κύπρου και του απανταχού Ελληνισμού.
Η Σύνοδος εξέφρασε επίσης αλληλεγγύη προς όλους τους λαούς που δοκιμάζονται από πολεμικές συγκρούσεις, βία και αναγκαστικό εκτοπισμό, στέλνοντας μήνυμα στην Ευρώπη και τη διεθνή κοινότητα ότι δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη, ούτε συμφιλίωση χωρίς αλήθεια και ιστορική μνήμη.