Η 28η Οκτωβρίου αποτελεί για τους Έλληνες της Αιγύπτου ημέρα μνήμης και τιμής, αναδεικνύοντας τον ιστορικό ρόλο της κοινότητας στη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας και της αντίστασης του ελληνικού έθνους κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η άρνηση της Ελλάδας να επιτρέψει την είσοδο ιταλικών στρατευμάτων σημάδεψε την είσοδό της στον πόλεμο και αποτελεί σημείο αναφοράς για τον Ελληνισμό της διασποράς.
Οι εορτασμοί για την εθνική επέτειο ξεκινούν νωρίτερα για τους Αιγυπτιώτες, με τελετές στο Ελ Αλαμέιν, στο Ελληνικό Μνημείο Πεσόντων. Εκεί, εκπρόσωποι των ελληνικών κοινοτήτων, μαθητές, πρόσκοποι, η Πρεσβεία της Ελλάδας, το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας αποτίουν φόρο τιμής στους πεσόντες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Σήμερα, η ελληνική παροικία σε Αλεξάνδρεια και Κάιρο συνεχίζει να λέει το δικό της «ΟΧΙ» στη λήθη, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη και τις παραδόσεις του Ελληνισμού στη Μέση Ανατολή.
Στην Αλεξάνδρεια, οι εκδηλώσεις ξεκινούν στις 27 Οκτωβρίου. Όπως αναφέρει ο πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξανδρείας, Ανδρέας Βαφειάδης, μαθητές από τα ελληνικά σχολεία της πόλης συμμετέχουν σε παρελάσεις, επετειακές παραστάσεις και σχολικές εορτές στο στάδιο του Ελληνικού Τετραγώνου στο Σάτμπι.
Στις εκδηλώσεις συμμετέχουν και παιδιά μη Ελλήνων που φοιτούν στα ελληνικά σχολεία, ενισχύοντας τη διάδοση του Ελληνισμού και των ελληνικών αξιών στη χώρα. Ο κ. Βαφειάδης τονίζει ότι το σύγχρονο «ΟΧΙ» των Αιγυπτιωτών είναι η αντίσταση στη λήθη και η διατήρηση της γλώσσας και του πολιτισμού.
Την ημέρα της επετείου, τελείται δοξολογία στον Κοινοτικό Ναό των Ταξιαρχών στην Ιμπραημία, καθώς ο Ναός του Ευαγγελισμού ανακαινίζεται με δαπάνες του Αθανάσιου Μαρτίνου και της συζύγου του. Μετά τη δοξολογία, πραγματοποιείται κατάθεση στεφάνων στο Ηρώο του 2ου Ελληνικού Κοιμητηρίου, όπου βρίσκονται τα οστά περίπου 100 Ελλήνων Ικάρων που έπεσαν στη Μέση Ανατολή.
Ιδιαίτερη ιστορική σημασία έχει το Ελληνικό Τετράγωνο της Αλεξάνδρειας, το οποίο στις αρχές του 20ού αιώνα φιλοξενούσε σημαντικά ελληνικά εκπαιδευτικά ιδρύματα και συλλόγους. Εκεί είχαν ταφεί προσωπικότητες όπως ο Γεώργιος Αβέρωφ και ο ποιητής Κ. Καβάφης, καθώς και μεγάλοι ευεργέτες της κοινότητας.
Εκδηλώσεις στο Κάιρο και ο ρόλος της παροικίας στον πόλεμο
Στο Κάιρο, οι εορτασμοί ξεκινούν στις 27 Οκτωβρίου με σχολικές εκδηλώσεις στην Ηλιούπολη, όπου στεγάζονται τα ελληνικά σχολεία στο Σπετσεροπούλειο Ορφανοτροφείο. Όπως επισημαίνει ο πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Καΐρου, Χρήστος Καβαλής, οι μαθητές παρουσιάζουν ποιήματα, τραγούδια και χορούς, αναδεικνύοντας τη ζωντανή πολιτιστική παράδοση της κοινότητας.
Την επόμενη ημέρα, επίκεντρο των εκδηλώσεων είναι ο ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στην περιοχή Μπουλάκ, όπου τελείται δοξολογία και ακολουθεί παρέλαση σχολείων και προσκόπων. Οι εορτασμοί ολοκληρώνονται με χορούς, χαιρετισμούς επισήμων και την ανάκρουση των εθνικών ύμνων Ελλάδας και Αιγύπτου.
Ο ναός εγκαινιάστηκε το 1914 και έχει αποκατασταθεί με χρηματοδότηση της Ελληνικής Κοινότητας Καΐρου και της ευεργέτιδας Αικατερίνης Μπελεφάντη-Σοφιανού. Στο προαύλιο του ναού λειτουργεί το Ελληνικό Προσκοπείο, που διατηρεί αδιάλειπτη παρουσία από το 1913.
Η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου έχει ιδιαίτερη σημασία για τους Αιγυπτιώτες, που κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο συμμετείχαν ενεργά στον αγώνα της Ελλάδας. Χιλιάδες Έλληνες της Αιγύπτου πολέμησαν και προσέφεραν σημαντική βοήθεια, ενώ η Ελληνική Κοινότητα Καΐρου διέθεσε το Ελληνικό Νοσοκομείο για την περίθαλψη στρατιωτών.
Σύμφωνα με στοιχεία της κοινότητας, χιλιάδες οπλίτες και αξιωματικοί νοσηλεύθηκαν στα ελληνικά νοσοκομεία της Αιγύπτου, ενώ το Σώμα Ελληνίδων Εθελοντριών Νοσοκόμων συνέβαλε καθοριστικά με περισσότερες από 150 νοσοκόμες.
Ιστορικές πρωτοβουλίες και τιμή στους πεσόντες
Η δράση της Φιλοπτώχου κατά τον πόλεμο υπήρξε αξιοσημείωτη, με εράνους για την ενίσχυση των στρατιωτών και τη συγκέντρωση πόρων για την αντικατάσταση του πλοίου «Έλλη». Οι Αιγυπτιώτες ανταποκρίθηκαν άμεσα, συγκεντρώνοντας σημαντικά ποσά σε όλες τις αιγυπτιακές πόλεις όπου υπήρχε ελληνικό στοιχείο.
Τα ονόματα των Ελλήνων που έχασαν τη ζωή τους στον πόλεμο είναι χαραγμένα σε μαρμάρινες πλάκες, ενώ κάθε χρόνο τιμώνται με επιμνημόσυνες δεήσεις στο Ελ Αλαμέιν και στην Ελλάδα, στην Πλατεία Ηρώων του 'Αστεως Αιγυπτιωτών στην Κηφισιά.
Τις εκδηλώσεις για την 28η Οκτωβρίου καλύπτουν εκτενώς οι ομογενειακές εφημερίδες «Αλεξανδρινός Ταχυδρόμος» και «Νέο Φως Καΐρου», διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη της προσφοράς των Αιγυπτιωτών στον εθνικό αγώνα και προβάλλοντας τις δράσεις της ελληνικής παροικίας.