Το Κάστρο των Μογλενών στην Πέλλα, ένα σημαντικό μνημείο βυζαντινής οχυρωματικής αρχιτεκτονικής, παραδόθηκε επίσημα στην τοπική κοινωνία και τους επισκέπτες, έπειτα από την ολοκλήρωση έργων συντήρησης, αποκατάστασης και ανάδειξης. Σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού, η αποκατάσταση του κάστρου συνολικού προϋπολογισμού 1.850.000 ευρώ χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Η ιστορική σημασία του μνημείου ενισχύεται από τη σύνδεσή του με σημαντικές προσωπικότητες και γεγονότα της Βυζαντινής Ιστορίας, όπως οι εκστρατείες του Βασιλείου Β΄ και του Αλεξίου Α΄ Κομνηνού. Το κάστρο αποτέλεσε κομβικό κέντρο διοίκησης, άμυνας και εκκλησιαστικής οργάνωσης στη Μακεδονία, αναδεικνύοντας τον ρόλο του ως αναπόσπαστο στοιχείο της ιστορικής διαδρομής της περιοχής και του Βυζαντίου.
Η αποκατάσταση και ανάδειξη του Κάστρου των Μογλενών ξεπερνούν τα όρια ενός τεχνικού έργου, αποτελώντας ουσιαστική επένδυση στη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και στην ενίσχυση της ιστορικής μνήμης. Η προστασία και η επανάχρησή του ενδυναμώνουν τη συλλογική ταυτότητα της τοπικής κοινωνίας και δημιουργούν νέες δυνατότητες για τον πολιτιστικό τουρισμό και την τοπική οικονομία.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη τόνισε ότι το Κάστρο των Μογλενών αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους βυζαντινούς οχυρωμένους οικισμούς της περιοχής, ενώ η ίδρυσή του τοποθετείται στις αρχές του 9ου αιώνα, περίοδος βουλγαρικών επιδρομών. Αναφέρθηκε επίσης στη μακρά ιστορική διαδρομή του κάστρου και στη σημασία της αποκατάστασής του για την τοπική κοινωνία και τη διατήρηση της πολιτιστικής ταυτότητας.
Ιστορική διαδρομή του Κάστρου Μογλενών
Γνωστό και ως Κάστρο της Χρυσής λόγω της εγγύτητας με τον σύγχρονο ομώνυμο οικισμό, το Κάστρο των Μογλενών δέσποζε σε στρατηγική θέση στην πεδιάδα της Αλμωπίας. Στη νεότερη εποχή αναγνωρίστηκε από Ευρωπαίους περιηγητές του 19ου αιώνα και ταυτίστηκε με το βυζαντινό πόλισμα των Μογλενών, που υπήρξε σημαντικό διοικητικό και εκκλησιαστικό κέντρο.
Στην ιστορία του κάστρου ξεχωρίζει ο Επίσκοπος Μογλενών, ο οποίος αργότερα ανακηρύχθηκε Όσιος Ιλαρίων, καθώς διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση της αίρεσης των Βογομίλων κατά τον 12ο αιώνα. Η χρήση του κάστρου συνεχίστηκε έως τα τέλη του 14ου αιώνα, οπότε και εγκαταλείφθηκε σταδιακά με την οθωμανική κατάκτηση.
Οι πρώτες ανασκαφικές έρευνες πραγματοποιήθηκαν το 1985-87, αποκαλύπτοντας την τρίκλιτη βασιλική που ταυτίζεται με τον επισκοπικό ναό, καθώς και μικρό σταυρόσχημο ναό και τμήμα νεκροταφείου. Το 2016, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πέλλας και ο Δήμος Αλμωπίας προώθησαν μέσω του προγράμματος INTERREG την ωρίμανση του έργου, ενώ η ένταξη στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας έγινε το 2022.
Εργασίες αποκατάστασης και ανάδειξης
Οι εργασίες περιλάμβαναν ενίσχυση των θεμελιώσεων, αποκατάσταση βλαβών, συντήρηση των ανατολικών τειχών και του πύργου της πύλης των νότιων τειχών, καθώς και συντήρηση των τοιχοποιιών της επισκοπικής βασιλικής και του κοιμητηριακού ναού. Παράλληλα, διαμορφώθηκε ο περιβάλλων χώρος με νέες διαδρομές περιήγησης, χώρους υγιεινής και σημεία θέασης, ενώ εγκαταστάθηκε φωτισμός και ενημερωτικές πινακίδες.
Η επίσημη απόδοση του μνημείου πραγματοποιήθηκε παρουσία του μητροπολίτη Εδέσσης, Πέλλας και Αλμωπίας κ.κ. Ιωήλ, βουλευτών και στελεχών της τοπικής αυτοδιοίκησης και του Υπουργείου Πολιτισμού.
Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ