Μενδώνη: Εθνική στρατηγική για την πολιτιστική κληρονομιά και το κλίμα

Η Εθνική Στρατηγική για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής παρουσίασε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, στο αμφιθέατρο του Μουσείου Ακρόπολης. 

Όπως τόνισε, «πρόκειται για την πρώτη συστηματική προσπάθεια ενσωμάτωσης της κλιματικής διάστασης στη διαχείριση, προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ελλάδα», επισημαίνοντας ότι το έργο ενσωματώνει διεθνείς προδιαγραφές του ΟΗΕ και της ΕΕ.

Η Στρατηγική εκπονήθηκε στο πλαίσιο του έργου «Προστασία Εμβληματικών Τόπων και Μνημείων Πολιτιστικής Κληρονομιάς από την Κλιματική Αλλαγή», με χρηματοδότηση 22 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. 

Το έργο αποτελεί μέρος της εθνικής προσπάθειας για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της πολιτιστικής κληρονομιάς απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.

Η Εθνική Στρατηγική σχεδιάστηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού, μέσω της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, σε συνεργασία με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. 

Η ανάπτυξή της έγινε σε συνέργεια με τα Υπουργεία Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και Περιβάλλοντος και Ενέργειας, διασφαλίζοντας μια ολιστική και συντονισμένη προσέγγιση.

Μακροχρόνιος σχεδιασμός έως το 2050

Η υπουργός Πολιτισμού επισήμανε ότι η Στρατηγική ακολουθεί μακροχρόνιο σχεδιασμό με ορίζοντα έως το 2050 και ενδιάμεσους στόχους ανά πενταετία. «Απαιτεί βαθύτερες αλλαγές σε θεσμούς, πολιτικές, διακυβέρνηση και υποδομές», σημείωσε, προσθέτοντας ότι περιλαμβάνει σχέδια προσαρμογής για σαράντα αρχαιολογικούς χώρους έως το 2030.

Η Στρατηγική οργανώνεται γύρω από τέσσερις άξονες δράσης: Διάγνωση, Εποπτεία, Πρόληψη και Θεραπεία. Οι άξονες αυτοί, όπως ανέφερε η κ. Μενδώνη, λειτουργούν σε λογική διασύνδεσης και αποτελούν ενιαίο κύκλο διαχείρισης κινδύνου, από την κατανόηση των απειλών έως τις στοχευμένες παρεμβάσεις πεδίου.

Κανονισμός Πυροπροστασίας για αρχαιολογικούς χώρους

Ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννης Κεφαλογιάννης, δήλωσε ότι η προστασία των μνημείων πρέπει να βασίζεται στην πρόληψη και την ετοιμότητα.

 Αναφέρθηκε στη συνεργασία των δύο υπουργείων, που ξεκίνησε με Μνημόνιο Συνεργασίας το 2021, και ανακοίνωσε τη θεσμοθέτηση ειδικού Κανονισμού Πυροπροστασίας για αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία.

Όπως εξήγησε, «ο Κανονισμός καλύπτει ένα σημαντικό θεσμικό κενό», εισάγοντας ενιαίες προδιαγραφές αξιολόγησης κινδύνου και προβλέποντας μέτρα πρόληψης, όπως διαχείριση βλάστησης, βελτίωση πρόσβασης για μέσα πυρόσβεσης και δημιουργία ασφαλών διαδρομών διαφυγής.

Οι άξονες της Εθνικής Στρατηγικής

Η Εθνική Στρατηγική περιλαμβάνει δράσεις όπως:

• Εκτίμηση κλιματικής διακινδύνευσης σε εθνικό επίπεδο.
• Υλοποίηση έργων πυροπροστασίας και αντιπλημμυρικής προστασίας με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης.
• Ανάπτυξη ψηφιακής πλατφόρμας εκτίμησης κινδύνων.
• Εκπόνηση Σχεδίων Προσαρμογής για 19 αρχαιολογικούς χώρους.
• Σχέδιο προληπτικής απομάκρυνσης σε 80 αρχαιολογικούς χώρους.
• Πρόγραμμα κατάρτισης για το προσωπικό του Υπουργείου Πολιτισμού.

Πιλοτικές παρεμβάσεις και εφαρμογές

Το έργο αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη προσπάθεια αποτίμησης της κλιματικής διακινδύνευσης και σχεδιασμού μέτρων προσαρμογής για την πολιτιστική κληρονομιά. Η μεθοδολογία βασίζεται σε πολυδιάστατη προσέγγιση κινδύνων, με πιλοτική εφαρμογή σε δεκαεννέα αρχαιολογικούς χώρους.

Στο πλαίσιο αυτό, υλοποιήθηκαν έργα όπως αντιπλημμυρικές παρεμβάσεις στο Δίον και τα Μάλια, εγκατάσταση συστημάτων πυρασφάλειας στους Φιλίππους και τον Μυστρά και έργα ανάσχεσης κατολισθήσεων στους Δελφούς. Οι παρεμβάσεις αυτές σηματοδοτούν τη μετάβαση από τον σχεδιασμό στην πράξη.

Κατά την εκδήλωση, ο καθηγητής του ΕΚΠΑ Κωνσταντίνος Καρτάλης παρουσίασε το Σχέδιο Προσαρμογής των αρχαιολογικών χώρων στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ενώ ακολούθησαν τοποθετήσεις ειδικών.