Γονικές παροχές: Τα λάθη που φέρνουν φόρους και πρόστιμα από την ΑΑΔΕ

Σε μείζον ζήτημα έχει εξελιχθεί η διαδικασία των γονικών παροχών και ιδίως των δωρεών μεταξύ συγγενών ή μεταξύ φίλων, καθώς η πολυπλοκότητα και τα μικρά μυστικά  της νομοθεσίας, οδηγούν στον καταλογισμό φόρων και προστίμων, που δεν σβήνονται.

Βασική αιτία είναι η άγνοια του ισχύοντος πλαισίου στις δωρεές και γονικές παροχές που γεννά τα λάθη που σημειώνονται, είτε υποβάλλοντας δήλωση δωρεάς είτε όχι, τα οποία δεν μπορούν να διορθωθούν και οι φόροι που επιβλήθηκαν δεν ακυρώνονται.

Ο κανόνας της φορολογικής νομοθεσίας, που είχε επισημάνει το BD σε ανύποπτο χρόνο και, με αφορμή νέα υπόθεση, υπενθύμισε χθες η ΑΑΔΕ, είναι σαφής καθώς, αναφέρει ότι οι χρηματικές δωρεές μπορούν να ανακληθούν μεν, αλλά ο φόρος που καταλογίστηκε δεν σβήνεται και αν έχει καταβληθεί δεν επιστρέφεται.

Τα προβλήματα που εντοπίζονται βασικά είναι δύο κατηγοριών. 

Το πρώτο αφορά στις υποθέσεις για τις οποίες υποβάλλεται δήλωση δωρεάς στο myProperty, αλλά επειδή εκ των υστέρων διαπιστώνεται κάποιο λάθος στη διαδικασία, ζητείται η ανάκλησή της, για να διορθωθεί, αλλά ο φόρος που επιβλήθηκε δεν… διορθώνεται.

Το δεύτερο πρόβλημα προκύπτει όταν δεν υποβληθεί δήλωση και τη δωρεά την εντοπίσουν οι διασταυρώσεις της εφορίας, μέσω των ελέγχων που διενεργούνται στους τραπεζικούς λογαριασμούς. 

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η υπόθεση που αποκάλυψε το BD για το χαρτζιλίκι που έδινε κάθε μήνα ο παππούς στη φοιτήτρια εγγονή του, το ύψος του οποίου ήταν συνολικά 700 ευρώ.

Πότε και πώς ακυρώνονται οι δωρεές

Σε άλλη υπόθεση μία φορολογούμενη έκανε δωρεά στη φίλη της ποσό ύψους 51.801 ευρώ και είχε την εντύπωση πως θα πλήρωνε φόρο ύψους περίπου 2.000 ευρώ. 

Όμως, καθώς υπέβαλαν τη δήλωση στο myProperty, ο φόρος υπολογίστηκε σε 20.720,40 ευρώ. Κατόπιν υπέβαλαν αίτηση ακύρωσης αλλά δεν ακυρώθηκε και ο φόρος που βεβαιώθηκε και προσέφυγε στη ΔΕΔ, η οποία επέρριψε την προσφυγή της.

Με αφορμή πολλές ενδικοφανείς προσφυγές που έχουν υποβληθεί στη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών της ΑΑΔΕ, για παρόμοιους λόγους με τους οποίους ζητείται η ακύρωση δωρεών όταν εκ των υστέρων διαπιστώνουν ότι ο φόρος είναι υψηλός, διευκρινίζεται πως σύμφωνα με τη νομοθεσία, δωρεές εν ζωή και γονικές παροχές κατά πλήρη κυριότητα, οι οποίες ανακαλούνται με συμφωνία των μερών:

1. Μέσα σε μία πενταετία από τη σύσταση τους, φορολογούνται για τη σύσταση τους, όχι όμως και για την ανάκληση ως δωρεές του τέως δωρεοδόχου ή τέκνου προς τον αρχικό δωρητή ή γονέα προς τον οποίο επανέρχονται τα αντικείμενα των δωρεών ή γονικών παροχών. Δηλαδή φορολογούνται κατά την πρώτη μεταβίβαση, αλλά εάν η δωρεά ακυρωθεί και επιστραφεί η δωρεά δεν θα επιβληθεί φόρος εάν η πράξη γίνει εντός πενταετίας. Ο φόρος που βεβαιώθηκε κατά την πρώτη πράξη δεν επιστρέφεται.
2. Μετά πάροδο πενταετίας, φορολογούνται τόσο για τη σύσταση τους όσο και για την ανάκληση, ως δωρεές του τέως δωρεοδόχου ή τέκνου προς τον αρχικό δωρητή ή γονέα προς τον οποίο επανέρχονται τα αντικείμενα των δωρεών ή γονικών παροχών». Αν δηλαδή γίνει μια δωρεά, και φορολογηθεί και μετά την πάροδο πέντε ετών επιστραφεί στον δωρητή τότε φορολογείται ξανά η πράξη.
3. Σε περίπτωση ανάκλησης δωρεάς με συμφωνία των συμβαλλομένων μερών, υπόκειται σε φόρο η σύσταση της δωρεάς, η οποία εξακολουθεί να επάγει όλα τα έννομα αποτελέσματα που απορρέουν από αυτή και συγκεκριμένα η υποχρέωση καταβολής του οικείου φόρου. Αν η δωρεά ανακληθεί για οποιονδήποτε λόγο, μετά τη σύστασή της, ο φόρος που βεβαιώθηκε από την ΑΑΔΕ, δεν ακυρώνεται.
4. Σε περίπτωση υποβολής τροποποιητικής δήλωσης, με την οποία «ανακαλείται» η αρχική δήλωση άτυπης γονικής παροχής/δωρεάς από τους δηλούντες, οι οποίοι επικαλούνται πλάνη τους, όπως π.χ. η υποβολή της δήλωσης έγινε πριν τη σύσταση της δωρεάς, η οποία όμως δεν πραγματοποιήθηκε, ή ότι η χρηματική δωρεά πραγματοποιήθηκε για την αγορά ακινήτου από τον δωρεοδόχο, η οποία αγορά όμως δεν πραγματοποιήθηκε), δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
5. Σε περίπτωση που δεν τηρηθεί η διαδικασία κατά τη δωρεά χρηματικών ποσών, και κατόπιν ελέγχου η ΑΑΔΕ καταλογίσει φόρο, επιβάλει επιπλέον και πρόστιμο 50% επί του φόρου.

Οι δωρεές χρηματικών ποσών

Φόρος γονικής παροχής ή δωρεάς επιβάλλεται όταν μεταβιβάζεται με γονική παροχή περιουσιακό στοιχείο ή χρηματικό ποσό σε φυσικό πρόσωπο ή όταν δωρίζεται περιουσιακό στοιχείο ή χρηματικό ποσό σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο και πρέπει να υποβληθεί δήλωση στην ΑΑΔΕ, από τον δωρητή και τον δωρεοδόχος.

Σχετικά με την προθεσμία υποβολής της δήλωσης φόρου γονικής παροχής – δωρεάς, διευκρινίζεται ότι σε περίπτωση που συντάσσεται συμβολαιογραφικό έγγραφο, η δήλωση υποβάλλεται πριν από την κατάρτιση του συμβολαίου. Όταν δεν συντάσσεται συμβόλαιο, η δήλωση υποβάλλεται μέσα σε 6 μήνες από την παράδοση του αντικειμένου της δωρεάς ή της γονικής παροχής.

Οι φορολογούμενοι, ανάλογα με τη συγγενική τους σχέση με τον δωρητή, κατατάσσονται σε τρεις (3) κατηγορίες, για καθεμιά από τις οποίες ισχύουν διαφορετικές φορολογικές κλίμακες με διαφορετικά αφορολόγητα ποσά και συντελεστές.

• Στην Α΄κατηγορία εντάσσονται ο/η σύζυγος ή το πρόσωπο με το οποίο ο δωρητής έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, β) τα τέκνα, γ) οι εγγονοί και δ) οι γονείς του δωρητή.
• Στη Β΄ κατηγορία εντάσσονται:  οι κατιόντες εξ αίματος τρίτου και επόμενων βαθμών (δισέγγονοι, κ.λπ.), β) οι ανιόντες εξ αίματος δεύτερου και επόμενων βαθμών (παππούδες, προπαππούδες, κ.λπ.), γ) τα εκούσια ή δικαστικά αναγνωρισθέντα τέκνα έναντι των ανιόντων του πατέρα που τα αναγνώρισε, δ) οι κατιόντες του αναγνωρισθέντος έναντι του αναγνωρίσαντος και των ανιόντων αυτού, ε) οι αδελφοί (αμφιθαλείς ή ετεροθαλείς), στ) οι συγγενείς εξ αίματος τρίτου βαθμού εκ πλαγίου (ανεψιοί του κληρονομουμένου ή του δωρητή), ζ) οι πατριοί και οι μητριές, η) τα τέκνα από προηγούμενο γάμο του συζύγου, θ) τα τέκνα εξ αγχιστείας (γαμπροί - νύφες) και ι) οι ανιόντες εξ αγχιστείας (πεθεροί - πεθερές) του κληρονομουμένου ή του δωρητή.
• Στη Γ΄ κατηγορία υπάγεται οποιοσδήποτε άλλος εξ αίματος ή εξ αγχιστείας συγγενής ή εξωτικός (μη συγγενής) του δωρητή.

Οι συντελεστές φόρου

Ανάλογα με την κατηγορία στην οποία κατατάσσεται ο αποδέκτης της δωρεάς, ο φόρος υπολογίζεται ως εξής:

1. Για τα πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας, για τις δωρεές ή τις γονικές παροχές που πραγματοποιούνται από την 1η-10-2021 ισχύει αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ. Όταν το ποσό της δωρεάς είναι υψηλότερο επιβάλλεται φόρος 10% στην υπερβάλλουσα αξία. Επίσης ο φόρος 10% από το πρώτο ευρώ, επιβάλλεται και στις περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν τηρηθεί η προβλεπόμενη διαδικασία και η μεταφορά των χρημάτων δεν γίνει μέσω τραπεζών.
2. Για τα πρόσωπα που ανήκουν στη Β κατηγορία, η δωρεά χρηματικών ποσών φορολογείται αυτοτελώς με συντελεστή 20%.
3. Για δωρεοδόχους που υπάγονται στη Γ ́ κατηγορία η δωρεά χρηματικών ποσών φορολογείται αυτοτελώς με συντελεστή 40%.