Η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (SIU) αποτελεί, μαζί με την εμβάθυνση της εσωτερικής αγοράς, μία από τις κορυφαίες προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως επισημαίνει ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης.
Η προσπάθεια για ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών, που βρίσκεται στη βάση της δημιουργίας της SIU, ξεκίνησε τον Μάιο του 2015 με ανακοίνωση του Ecofin. Τον Νοέμβριο του ίδιου έτους, το Ecofin χαιρέτισε το σχέδιο και την πρώτη δέσμη μέτρων που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Πέντε χρόνια αργότερα, τον Ιούλιο του 2020, η Επιτροπή Υψηλού Επιπέδου υπό τον Τόμας Βίζερ υπέβαλε νέο σχέδιο δράσης για την άρση των εμποδίων στις διασυνοριακές χρηματοοικονομικές επενδύσεις. Τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, η Σύνοδος Κορυφής της ΕΕ ζήτησε ταχεία πρόοδο στην υλοποίησή του, δίνοντας έμφαση στα μέτρα που θα κινητοποιήσουν ιδιωτικά κεφάλαια.
Αργή πρόοδος και θεσμικές καθυστερήσεις
Έξι χρόνια μετά το σχέδιο Βίζερ και έντεκα από το πρώτο σχέδιο, η πρόοδος παραμένει περιορισμένη. Οι αποφάσεις επικεντρώθηκαν σε νέους ενιαίους κανόνες για ενημερωτικά δελτία, επιχειρηματικά κεφάλαια, γραφεία συμψηφισμού και συνταξιοδοτικά προϊόντα, καθώς και στη μείωση διοικητικών εμποδίων για εισαγωγή εταιρειών στα χρηματιστήρια.
Ωστόσο, οι ρυθμοί υλοποίησης παραμένουν αργοί. Ενδεικτικά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε ανακοινώσει τον Απρίλιο του 2021 τη δημιουργία πλατφόρμας με στοιχεία για όλες τις ευρωπαϊκές εταιρείες, ώστε οι επενδυτές να μπορούν να συγκρίνουν δεδομένα. Παρότι η πρωτοβουλία κρίθηκε καθοριστική, χρειάστηκαν δύο χρόνια για να υπάρξει προσωρινή συμφωνία στο Ecofin του Μαΐου 2023 για το «Ευρωπαϊκό Ενιαίο Σημείο Πρόσβασης», με την υλοποίηση να μετατίθεται για το καλοκαίρι του 2027.
Η ανάγκη για ενοποίηση και επενδυτική στροφή
Παρά τις πρωτοβουλίες, απομένουν πολλά ώστε να επιτευχθεί ουσιαστική ενοποίηση των κεφαλαιαγορών και της SIU. Στόχος είναι οι υψηλές αποταμιεύσεις των Ευρωπαίων να κατευθύνονται στη χρηματοδότηση επιχειρήσεων της ΕΕ, ενισχύοντας την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα έναντι ΗΠΑ και Κίνας.
Η απόσταση από τον στόχο παραμένει σημαντική. Σύμφωνα με μελέτη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), το 34% των μετοχών που κατέχουν τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά αφορά επενδύσεις στις ΗΠΑ, ποσοστό σχεδόν ίσο με αυτό των εγχώριων επενδύσεων (35%). Η ελκυστικότητα των αμερικανικών μετοχών, που προσφέρουν υψηλότερες αποδόσεις, συνδέεται με το ενιαίο μέγεθος των αμερικανικών αγορών, σε αντίθεση με τον ευρωπαϊκό κατακερματισμό.
Η ίδια μελέτη δείχνει ότι οι Ευρωπαίοι παραμένουν συντηρητικοί αποταμιευτές, διατηρώντας περίπου το ένα τρίτο της περιουσίας τους σε μετρητά και καταθέσεις. Οι επενδύσεις σε αξιόγραφα αντιστοιχούν μόλις στο μισό των καταθέσεων, ενώ αν ίσχυε η αμερικανική αναλογία, θα υπήρχαν επιπλέον 8 τρισεκατομμύρια ευρώ επενδυμένα σε αξιόγραφα.
Προτάσεις της Κομισιόν και ρόλος της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης
Για να ενισχυθεί η στροφή προς τα αξιόγραφα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε τη δημιουργία αποταμιευτικών και επενδυτικών λογαριασμών (SIA) με φορολογικά κίνητρα, καθώς και την ενίσχυση των επικουρικών συνταξιοδοτικών ταμείων. Παράλληλα, προτείνεται η μείωση των εμποδίων στις επενδύσεις τους σε μετοχές, ώστε να αυξηθεί η συμμετοχή των πολιτών στις κεφαλαιαγορές.
Η προτίμηση των Ευρωπαίων στις καταθέσεις αποδίδεται και στο χαμηλό επίπεδο χρηματοοικονομικών γνώσεων — μόλις το 18% δηλώνει υψηλή κατανόηση. Γι’ αυτό, τονίζεται η ανάγκη ενίσχυσης του «χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού», αν και τα αποτελέσματα των σχετικών πρωτοβουλιών αναμένονται σταδιακά.
Κατακερματισμός και εποπτεία των αγορών
Ο κατακερματισμός των κεφαλαιαγορών της ΕΕ εξακολουθεί να αποτελεί βασικό εμπόδιο για την επίτευξη επαρκούς κλίμακας και ρευστότητας. Το γεγονός αυτό περιορίζει την προσέλκυση επενδύσεων και μειώνει τις αποδόσεις, όπως υπογραμμίζει η ΕΚΤ.
Το πρόβλημα εντείνεται από τις διαφοροποιήσεις στην εποπτεία και τη φορολογική μεταχείριση των επενδύσεων. Η ενιαία εποπτεία των αγορών βρίσκεται ήδη υπό συζήτηση στο Ecofin, βάσει πρότασης που προβλέπει ενίσχυση των αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Αρχής Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA).
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
