Η ιστορία των διακρατικών υιοθεσιών από την Ελλάδα προς τις ΗΠΑ κατά τη μεταπολεμική περίοδο αποκτά νέα διάσταση, καθώς σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει η καθηγήτρια Gonda Van Steen, εξήντα άνθρωποι που γεννήθηκαν στην Ελλάδα και υιοθετήθηκαν από αμερικανικές οικογένειες έχουν ήδη ανακτήσει την ελληνική ιθαγένεια. Περίπου 500 ακόμη υιοθετημένοι Έλληνες στις ΗΠΑ, οι οποίοι γεννήθηκαν μεταξύ 1950 και 1975, επιθυμούν να επανασυνδεθούν με τη χώρα καταγωγής τους, ενώ αρκετοί βρίσκονται σε στάδιο αναμονής για την ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς κρύβεται μια από τις λιγότερο γνωστές και πιο οδυνηρές σελίδες της ελληνικής ιστορίας. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, περίπου 4.000 Ελληνόπουλα υιοθετήθηκαν από οικογένειες στις ΗΠΑ, 600 στην Ολλανδία και 50 στη Σουηδία. Πολλές από αυτές τις υιοθεσίες πραγματοποιήθηκαν μέσα από αδιαφανείς διαδικασίες, με ελλιπή εποπτεία και σοβαρές παρατυπίες. Σε πολλές περιπτώσεις, παιδιά χαρακτηρίστηκαν ορφανά ενώ είχαν γονείς, ενώ οι μητέρες βρέθηκαν αντιμέτωπες με κοινωνικές και οικονομικές πιέσεις που καθόρισαν το μέλλον τους.
Για δεκαετίες, η πραγματικότητα αυτή παρέμενε εκτός δημόσιας συζήτησης. Πολλά από τα υιοθετημένα παιδιά δεν γνώριζαν τις αληθινές συνθήκες της υιοθεσίας τους, ενώ οι βιολογικές τους οικογένειες συχνά δεν είχαν τη δυνατότητα να τα αναζητήσουν. Η καθηγήτρια Gonda Van Steen, με το ερευνητικό της έργο και το βιβλίο της «Ζητούνται παιδιά από την Ελλάδα: Υιοθεσίες στην Αμερική του Ψυχρού Πολέμου», συνέβαλε καθοριστικά στην ανάδειξη του ζητήματος, προσφέροντας ιστορική τεκμηρίωση και φέρνοντας στο προσκήνιο άγνωστες πτυχές των διακρατικών υιοθεσιών.
Η Van Steen έχει αφιερώσει περισσότερα από 14 χρόνια στην έρευνα αυτής της ιστορίας. Μέσα από τη δράση της πρωτοβουλίας «Νόστος» και τη συλλογή μαρτυριών, συνέβαλε στην οργανωμένη διεκδίκηση της αποκατάστασης της ελληνικής ιθαγένειας για ανθρώπους που γεννήθηκαν στην Ελλάδα αλλά μεγάλωσαν στο εξωτερικό.
Τον Σεπτέμβριο του 2024, η Van Steen και η Mary Cardaras συναντήθηκαν με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο, με στόχο την άρση των γραφειοκρατικών εμποδίων στην ανάκτηση της ιθαγένειας. Τον Απρίλιο του 2025 εκδόθηκε υπουργική απόφαση που καθορίζει τη διαδικασία για την εγγραφή, διόρθωση ή μεταβολή στοιχείων στα δημοτολόγια για όσους υιοθετήθηκαν στο εξωτερικό έως το 1976, ανοίγοντας τον δρόμο για την αναγνώριση των δικαιωμάτων αυτών των ανθρώπων.
Παρά τη θετική εξέλιξη, η διαδικασία παραμένει σύνθετη, κυρίως λόγω ελλιπών ή ανακριβών εγγράφων, όπως τα πιστοποιητικά γέννησης. Η Van Steen υπογραμμίζει τη σημασία της πρόσβασης στα αρχεία των ιδρυμάτων όπου φιλοξενήθηκαν τα παιδιά πριν την υιοθεσία, καθώς μέχρι σήμερα μόνο τρία ιδρύματα παρέχουν σχετική πρόσβαση.
Η επιστροφή στην ελληνική ιθαγένεια έχει βαθιά συμβολική αξία, καθώς αναγνωρίζει τον δεσμό με τη χώρα προέλευσης και αποκαθιστά μια σχέση που για πολλούς είχε διακοπεί άθελά τους. Η ιθαγένεια μπορεί, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, να αποτελέσει δεσμό και για τις επόμενες γενιές.
Η αναζήτηση, όμως, αφορά και τις μητέρες που αποχωρίστηκαν τα παιδιά τους χωρίς να γνωρίζουν την τύχη τους, αλλά και τις οικογένειες που έμειναν με αναπάντητα ερωτήματα. Η Van Steen τονίζει την ανάγκη να ακουστούν όλες οι φωνές με σεβασμό στην ιδιωτικότητα και στις προσωπικές επιλογές.
Στο πλαίσιο της δράσης της, η Van Steen λαμβάνει συχνά μηνύματα από οικογένειες που προσπαθούν να εντοπίσουν συγγενείς ή να κατανοήσουν το παρελθόν τους. Ακόμα και μια μικρή λεπτομέρεια σε ένα αρχείο μπορεί να φέρει κοντά ανθρώπους που είχαν χωριστεί από τον χρόνο και την απόσταση.
Ένα επαναλαμβανόμενο φαινόμενο είναι ότι μετά από δημόσιες παρουσιάσεις, πολλοί αποκαλύπτουν ανάλογες ιστορίες στις οικογένειές τους. Συχνά πρόκειται για σιωπές και μισές αλήθειες, γεγονός που οδηγεί τη Van Steen να χαρακτηρίζει το ζήτημα ως «το μεγαλύτερο δημόσιο μυστικό» της σύγχρονης ιστορίας.
Η ενημέρωση και η διατήρηση της επικαιρότητας του θέματος κρίνονται απαραίτητες, καθώς η αποκατάσταση της ιθαγένειας αποτελεί σημαντική αρχή, αλλά δεν απαντά σε όλα τα ερωτήματα ούτε ολοκληρώνει όλες τις αναζητήσεις. Οι 60 που έχουν ήδη ανακτήσει την ιθαγένεια δείχνουν τον δρόμο, ενώ οι περίπου 500 που συνεχίζουν να διεκδικούν το δικαίωμα αυτό υπογραμμίζουν τη συνέχεια της προσπάθειας.
Από την ιστορική έρευνα στη θεατρική σκηνή
Η προσπάθεια ανάδειξης των ιστοριών των υιοθετημένων και των οικογενειών τους βρίσκει νέα έκφραση μέσα από τη θεατρική παράσταση-ντοκουμέντο «Για Τρία Ψυγεία και Ένα Πλυντήριο», που ανεβαίνει στο Ολύμπια Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας» από τις 6 Νοεμβρίου 2026 για επτά παραστάσεις.
Η παραγωγή βασίζεται στην πολυετή ακαδημαϊκή έρευνα της Gonda Van Steen και φωτίζει την ιστορία των περισσότερων από 4.000 Ελληνόπουλων που δόθηκαν για υιοθεσία κατά τον Ψυχρό Πόλεμο. Μέσα από μαρτυρίες, αρχειακές πηγές και ιστορικά τεκμήρια, η παράσταση επιχειρεί να μεταφέρει στη σκηνή όχι μόνο τα γεγονότα, αλλά και τις ανθρώπινες διαστάσεις μιας υπόθεσης που παραμένει ανοιχτή.
Τη σκηνοθεσία και σκηνογραφία υπογράφει η Κυριακή Μήτσου, συμμετέχοντας και ερμηνευτικά, ενώ στο καστ περιλαμβάνονται γνωστοί ηθοποιοί όπως η Έλλη Τρίγγου, ο Γιάννης Κουκουράκης, ο Ιωάννης Αθανασόπουλος και άλλοι. Σημαντική είναι η παρουσία της ίδιας της Gonda Van Steen, καθώς και ατόμων που υπήρξαν υιοθετημένα παιδιά αυτής της ιστορίας, προσδίδοντας αυθεντικότητα και συγκίνηση στο έργο.
Η παράσταση παρουσιάζεται σε ελληνικά, αγγλικά και ολλανδικά, αναδεικνύοντας τον διεθνή χαρακτήρα της ιστορίας. Η μουσική, οι κινηματογραφικές προβολές και οι μαρτυρίες δημιουργούν ένα πολυεπίπεδο θεατρικό έργο που συνδέει το παρελθόν με τα ανοιχτά ερωτήματα του παρόντος.
Με σαφή ακτιβιστική διάσταση, η παράσταση δίνει φωνή σε όσους δεν είχαν τη δυνατότητα να μιλήσουν, ανοίγοντας τη συζήτηση για ταυτότητα, συλλογική μνήμη, κοινωνική αδικία και εκμετάλλευση ευάλωτων ομάδων. Μετά την επιτυχία της στο Λονδίνο, η παραγωγή φιλοδοξεί να φέρει στο ελληνικό κοινό μια ιστορία που παρέμενε για χρόνια στο περιθώριο της δημόσιας μνήμης, μετατρέποντας τα ιστορικά τεκμήρια και τις προσωπικές μαρτυρίες σε μια ζωντανή συνάντηση με το παρελθόν.
Η παράσταση «Για Τρία Ψυγεία και Ένα Πλυντήριο» κάνει πρεμιέρα στις 6 Νοεμβρίου 2026 στο Ολύμπια Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας» (Ακαδημίας 59, Αθήνα) και θα παρουσιαστεί για επτά παραστάσεις. Η προπώληση των εισιτηρίων γίνεται μέσω της Ticketplus, ενώ υπάρχει και δυνατότητα τηλεφωνικής κράτησης στο 210 8817072.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
