Νέα επιστημονική μελέτη από ερευνητές του Πανεπιστημίου «George Washington» και του παιδιατρικού νοσοκομείου «Children’s National» στην Ουάσινγκτον, με επικεφαλής τον Έλληνα νεογνολόγο Παναγιώτη Κρατημένο, φέρνει στο φως κρίσιμα ευρήματα για τις αναπτυξιακές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα πρόωρα βρέφη. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, τα πρόωρα παιδιά ενδέχεται να εμφανίσουν δυσκολίες στην κίνηση, τον λόγο και τη μάθηση, χωρίς οι απεικονιστικές εξετάσεις του εγκεφάλου να δείχνουν εμφανείς βλάβες. Η έρευνα, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Science», αποκαλύπτει ότι η πρόωρη γέννηση διακόπτει την ωρίμανση του εγκεφάλου.
Η προστασία του εγκεφάλου των πρόωρων νεογνών εστίαζε για δεκαετίες στην πρόληψη και αντιμετώπιση σοβαρών βλαβών, όπως οι εγκεφαλικές αιμορραγίες. Όπως εξηγεί ο Παναγιώτης Κρατημένος, αναπληρωτής καθηγητής Παιδιατρικής και διευθυντής του Προγράμματος Νεογνικής Νευροεντατικής Θεραπείας, η πρόοδος της Νεογνολογίας έχει βελτιώσει σημαντικά την επιβίωση των πρόωρων παιδιών και έχει περιορίσει τις σοβαρές επιπλοκές. Ωστόσο, οι αναπτυξιακές δυσκολίες εξακολουθούν να προβληματίζουν την επιστημονική κοινότητα.
Οι ερευνητές αναζήτησαν τις αιτίες των αναπτυξιακών διαφορών στο επίπεδο των κυττάρων και των γονιδίων, πέρα από τα όρια που θέτουν οι συνήθεις απεικονιστικές εξετάσεις.
Η σημασία της παρεγκεφαλίδας στην ανάπτυξη
Στο επίκεντρο της μελέτης βρέθηκε η παρεγκεφαλίδα, ο «μικρός εγκέφαλος», που γνωρίζει ραγδαία ανάπτυξη τους τελευταίους μήνες της κύησης. Όπως επισημαίνει ο κ. Κρατημένος, η παρεγκεφαλίδα λειτουργεί ως control center όχι μόνο για την κινητικότητα, αλλά και για την ψυχική υγεία, τα συναισθήματα και το IQ του παιδιού.
Μεταξύ της 24ης και της 40ής εβδομάδας κύησης, το μέγεθος της παρεγκεφαλίδας πενταπλασιάζεται, ενώ οι νευρώνες της σχηματίζουν πολύπλοκα δίκτυα συνδέσεων. Στα πρόωρα βρέφη, μεγάλο μέρος αυτής της κρίσιμης ανάπτυξης πραγματοποιείται εκτός μήτρας.
Η μελέτη αυτής της διαδικασίας παρουσιάζει προκλήσεις, καθώς τα ζωικά μοντέλα δεν αντανακλούν πλήρως την ανθρώπινη εγκεφαλική ανάπτυξη και η μαγνητική τομογραφία περιορίζεται στην αποτύπωση της δομής και του μεγέθους.
Για να γεφυρώσουν αυτό το κενό, οι ερευνητές συνδύασαν κλινική παρακολούθηση πρόωρων και τελειόμηνων βρεφών με ανάλυση εγκεφαλικού ιστού, χρησιμοποιώντας προηγμένες τεχνικές όπως η χωρική μεταγραφομική για την καταγραφή της γονιδιακής δραστηριότητας.
Η ανάλυση έδειξε ότι, παρότι η παρεγκεφαλίδα συνεχίζει να αυξάνεται σε μέγεθος μετά την πρόωρη γέννηση, βασικοί κυτταρικοί πληθυσμοί παραμένουν σε ατελή φάση ωρίμανσης. Εντοπίστηκαν επίσης κυτταρικοί «διακόπτες» που επηρεάζουν την περαιτέρω ανάπτυξη, με συγκεκριμένες ομάδες γονιδίων να ελέγχουν τους μηχανισμούς ανάπτυξης και οργάνωσης των νευρώνων.
Μακροπρόθεσμες επιπτώσεις και νέες προσεγγίσεις
Τα μοριακά αποτυπώματα της πρόωρης γέννησης παρέμεναν ανιχνεύσιμα ακόμη και όταν τα πρόωρα βρέφη έφταναν σε ηλικία τελειόμηνης κύησης. Η συμπλήρωση του χρόνου έως την αναμενόμενη ημερομηνία τοκετού δεν αρκούσε για την εξίσωση της κυτταρικής κατάστασης με αυτή των τελειόμηνων βρεφών.
Στην πράξη, δύο βρέφη στην ίδια ηλικία κύησης μπορεί να έχουν σημαντικές διαφορές στην ωρίμανση του εγκεφάλου, ανάλογα με το πότε γεννήθηκαν. Κάθε εβδομάδα μικρότερης ηλικίας κύησης κατά τη γέννηση συσχετίστηκε με περίπου 230 κυβικά χιλιοστά μικρότερο όγκο παρεγκεφαλίδας, στοιχείο που συνδέεται με καθυστερήσεις στην κίνηση, τον λόγο και τις γνωστικές δεξιότητες έως και 36 μηνών.
Εκτός από την ηλικία κύησης, σημαντικό ρόλο παίζουν και άλλοι περιγεννητικοί παράγοντες, όπως η πορεία στη Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών και επιμέρους παράμετροι της φροντίδας.
Αν και παραμένει αβέβαιο αν οι διαφορές αυτές επιμένουν μακροπρόθεσμα, τα ευρήματα της μελέτης προσφέρουν σαφείς κατευθύνσεις για μελλοντικές παρεμβάσεις. Η αναγνώριση τροποποιήσιμων παραγόντων ανοίγει τον δρόμο για την υποστήριξη της ωρίμανσης του εγκεφάλου μετά τη γέννηση.
Όπως τονίζει ο κ. Κρατημένος, «οι κυτταρικοί διακόπτες και το βιολογικό ρολόι που επηρεάζουν την ωρίμανση του εγκεφάλου αποτελούν ένα παράθυρο, στο οποίο μπορούμε να παρέμβουμε, φαρμακευτικά και μη, για να αλλάξουμε έστω και λίγο την κατάσταση».
Η ερευνητική ομάδα συνεχίζει τις προσπάθειες σε ζωικά μοντέλα, δοκιμάζοντας διαφορετικούς τύπους παρεμβάσεων για κάθε υπότυπο πρόωρων βρεφών. Κεντρικός στόχος είναι η εξατομίκευση των παρεμβάσεων, ώστε να ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε βρέφους τη στιγμή που μπορεί να ωφεληθεί περισσότερο.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news