Η ιστορική μνήμη της περιόδου 1940-1944 παραμένει ισχυρή στην ελληνική κοινωνία, όπως αναδεικνύεται από πρόσφατη έρευνα που παρουσιάστηκε σε εκδήλωση του Πανεπιστημίου Μακεδονίας (ΠΑΜΑΚ). Παράλληλα, το ενδιαφέρον για λιγότερο γνωστές πτυχές της ιστορίας αυξάνεται, με τους πολίτες να αναζητούν πληρέστερη γνώση για ζητήματα όπως η Αντίσταση, οι διώξεις και ο δωσιλογισμός.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας «Η μνήμη του πολέμου πέρα από το “ΟΧΙ” – Μια έρευνα κοινής γνώμης για την ιστορική μνήμη», που παρουσίασε ο αν. καθηγητής και πρόεδρος του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του ΠΑΜΑΚ, Γιάννης Κωνσταντινίδης, το «ΟΧΙ» της 28ης Οκτωβρίου αποτελεί το πιο ισχυρό σημείο αναφοράς για τη συγκεκριμένη περίοδο. Ωστόσο, η μνήμη αυτή είναι επιλεκτική, καθώς λιγότεροι αναφέρονται σε γεγονότα όπως ο λιμός, οι εκτελέσεις, η Αντίσταση, ο δωσιλογισμός και το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων.
Η έρευνα, που διεξήγαγε η εταιρεία QED, καταγράφει ότι πάνω από 7 στους 10 ερωτηθέντες συνδέουν τη μνήμη της περιόδου κυρίως με το «ΟΧΙ». Ακολουθούν ο λιμός (40%), οι εκτελέσεις (37%) και η Αντίσταση (30%), ενώ η επιθυμία για περαιτέρω γνώση επικεντρώνεται στον δωσιλογισμό, την Αντίσταση και τις εκτελέσεις αμάχων.
Όπως επισημάνθηκε στην εκδήλωση, το σχολείο εμφανίζεται ως ο «αδύναμος κρίκος» στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, αφού μόλις το 12% των συμμετεχόντων δηλώνει ότι αντλεί επαρκή γνώση για την περίοδο 1940-44 από τη σχολική εκπαίδευση. Αντίθετα, η οικογένεια, τα βιβλία και το διαδίκτυο διαδραματίζουν σημαντικότερο ρόλο, με το διαδίκτυο να προσφέρει νέες δυνατότητες πληροφόρησης, απαιτώντας όμως κριτική αξιολόγηση των πηγών.
Ο κ. Κωνσταντινίδης υπογράμμισε τη σημασία της κατανόησης των δύσκολων πτυχών της ιστορίας και όχι της απλής επανάληψης συμβόλων, τονίζοντας ότι «η ιστορική μνήμη δεν κρίνεται μόνο από όσα τιμούμε κάθε χρόνο, αλλά και από όσα είμαστε διατεθειμένοι να αναζητήσουμε και να κατανοήσουμε βαθύτερα».
Η ανάγκη βιωματικής διδασκαλίας και δημόσιου διαλόγου
Στη συζήτηση που ακολούθησε, οι συμμετέχοντες επεσήμαναν την ανάγκη για νέα προσέγγιση στη διδασκαλία της ιστορίας, δίνοντας έμφαση στη βιωματική μάθηση. Όπως ανέφερε ο υφυπουργός Εσωτερικών, ο τρόπος διδασκαλίας συχνά δεν προσελκύει τους νέους, ενώ η ουσιαστική γνώση απαιτεί σύνδεση με τις προσωπικές εμπειρίες και την κριτική σκέψη.
Ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, Παύλος Χρηστίδης, τόνισε τη σημασία της ελευθερίας ως υπέρτατου αγαθού που διδάχθηκε μέσα από τα γεγονότα του 1940, επισημαίνοντας ότι η μελέτη της ιστορίας είναι απαραίτητη για να μην μεγαλώνει το κενό γνώσης στις νεότερες γενιές.
Ο δημοσιογράφος Σωτήρης Δανέζης ανέδειξε τον ρόλο του κράτους, της οικογένειας και των μέσων ενημέρωσης στη διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης, ενώ σημείωσε ότι η μετάδοση της ιστορικής γνώσης γίνεται πλέον και μέσω ψηφιακών αλγορίθμων.
Η σημασία της συλλογικής μνήμης και της κριτικής σκέψης
Ο πρύτανης του ΠΑΜΑΚ, καθηγητής Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος, υπογράμμισε ότι η ιστορική μνήμη απαιτεί ουσιαστική παιδεία και κριτική σκέψη, πέρα από τα σύμβολα και τις επετείους. Ο πανηγυρικός της ημέρας από τον καθηγητή και Αντιπρύτανη Διεθνούς Προβολής και Εξωστρέφειας, Σπυρίδωνα Λίτσα, εστίασε στη σημασία του «ΟΧΙ» ως στοιχείου συλλογικής μνήμης και ιστορικού δεδομένου, δίνοντας έμφαση στον ρόλο των οικογενειακών και κοινωνικών βιωμάτων στη διατήρηση της ιστορικής συνείδησης.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με μουσικό πρόγραμμα από το Τμήμα Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης του ΠΑΜΑΚ και την προβολή της βραβευμένης ταινίας «MAUTHAUSEN».
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
