Υπάρχει αντικειμενική πραγματικότητα και γιατί ζητάμε βεβαιότητα;

Στη Θεσσαλονίκη, σε εκδήλωση του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, συζητήθηκαν οι προκλήσεις της αβεβαιότητας και της πληροφορίας στη σύγχρονη εποχή. Ο επικεφαλής της Έδρας UNESCO για την Έρευνα του Μέλλοντος, Επαμεινώνδας Χριστοφιλόπουλος, πρόεδρος του MOMUS, χρησιμοποίησε ως παράδειγμα την ιστορία της πόλης για να αναδείξει πως απρόβλεπτα γεγονότα μπορούν να αλλάξουν ριζικά μια κοινωνία. Όπως τόνισε, «ακόμη και σε μια πόλη που η νεότερη ιστορία της είναι γεμάτη από απρόσμενα γεγονότα, εμείς επιμένουμε να θεωρούμε ότι το μέλλον έχει γραμμική εξέλιξη».

Ο κ. Χριστοφιλόπουλος υπογράμμισε ότι το μέλλον είναι αβέβαιο και μη προβλέψιμο, καθώς «δεν υπάρχει». Οι ασκήσεις στρατηγικής προόρασης βασίζονται σε σενάρια ώστε να λαμβάνονται καλύτερες αποφάσεις, αποφεύγοντας τις παγιωμένες αντιλήψεις. Παρά τα σταθερά μοτίβα αλλαγής, όπως η κλιματική κρίση ή το δημογραφικό, αν τα σενάρια βασίζονται μόνο σε αυτά, τότε χάνεται η ουσία, καθώς το μέλλον δεν εξελίσσεται γραμμικά.

Ο δημοσιογράφος Άρης Δημοκίδης, δημιουργός του podcast «Σκληρές αλήθειες», μίλησε για τη δυσκολία της αντικειμενικής προσέγγισης της πραγματικότητας. Όπως ανέφερε, «όλοι οι άνθρωποι είμαστε οι αντιφάσεις μας» και πολλές φορές η πληθώρα πληροφορίας οδηγεί σε θόρυβο αντί για σαφήνεια. Επισήμανε ότι κάθε γεγονός μπορεί να έχει διαφορετικές αφηγήσεις, ανάλογα με τον αφηγητή, ενώ η υπερπληροφόρηση συχνά προκαλεί σύγχυση.

Η Ανθή Στρατάκη, συντονίστρια της δράσης «ΕπικοινωνΙΤΕ», αναφέρθηκε στη συμβολή των αλγορίθμων των κοινωνικών δικτύων στην ενίσχυση προκαταλήψεων. Επισημάνθηκε ότι η ανάγκη επιβεβαίωσης καθιστά τους ανθρώπους ευάλωτους σε fake news, ιδιαίτερα όταν αυτά εξυπηρετούν προσωπικές πεποιθήσεις. Ο κ. Χριστοφιλόπουλος σημείωσε ότι οι θεωρίες συνωμοσίας προσφέρουν εύκολες εξηγήσεις σε συνθήκες αβεβαιότητας και διαμορφώνονται διαφορετικά ανάλογα με τον πολιτικό χώρο.

Στη συζήτηση αναδείχθηκε ότι η αναζήτηση απόλυτης βεβαιότητας μπορεί να λειτουργήσει ως εμπόδιο στην εξέλιξη. Η αμφιβολία και η αποδοχή της αβεβαιότητας, αντίθετα, αποτελούν κινητήριες δυνάμεις για την επιστήμη και τη δημιουργικότητα. Η απαλλαγή από την απαίτηση για βεβαιότητα επιτρέπει τη δημιουργική προσαρμογή στις πραγματικές συνθήκες.

Δυσπιστία, εκλογές και το μέλλον της εκπαίδευσης

Ο Άρης Δημοκίδης ανέφερε ότι στη δουλειά του απαιτείται αυξημένη δυσπιστία και διασταύρωση πληροφοριών, ενώ σε χώρες με υψηλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς, όπως οι σκανδιναβικές, η δυσπιστία είναι χαμηλή. Στην Ελλάδα, αντίθετα, παρατηρείται διάχυτη δυσπιστία.

Ο κ. Χριστοφιλόπουλος επισήμανε ότι οι εκλογικές διαδικασίες έχουν επηρεαστεί από trolls, ενώ, σύμφωνα με τον κ. Δημοκίδη, η πληροφορία αξιοποιείται από ηγέτες όπως ο Πούτιν και ο Τραμπ για την καλλιέργεια διχασμού. Η χρήση της πληροφορίας ως εργαλείο διαμόρφωσης αντιλήψεων εντείνει τις προκλήσεις της σύγχρονης εποχής.

Σχετικά με την εκπαίδευση, ο κ. Χριστοφιλόπουλος τόνισε ότι τα παιδιά που φοιτούν σήμερα θα χρειαστούν δεξιότητες που σχετίζονται με τη δημιουργικότητα και την κριτική σκέψη. Υπογράμμισε ότι η έμφαση θα πρέπει να δίνεται στην ανάπτυξη βασικών ανθρώπινων ικανοτήτων, όπως η γραφή, η φαντασία και η χειρωνακτική δημιουργία, αντί της αποκλειστικής εστίασης σε τεχνολογικές δεξιότητες όπως η ρομποτική.