Κ. Αθανασάκης: Πόσο ωφελούν «φόροι υγείας» τη δημόσια υγεία

Την επιβολή «φόρων υγείας» σε προϊόντα επιβλαβή για τον οργανισμό, όπως καπνός, ζάχαρη και αλάτι, προτείνει ο αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών της Υγείας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, Κώστας Αθανασάκης. Στόχος είναι η ενίσχυση δράσεων δημόσιας υγείας, όπως το πρόγραμμα «Προλαμβάνω». Παράλληλα, εισηγείται τη θέσπιση «φόρων αρετής», δηλαδή φορολογικών ελαφρύνσεων για υγιεινές επιλογές, όπως φρούτα και λαχανικά, μέσω ψηφιακής επιστροφής ΦΠΑ σε νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος.

Σε συνέντευξή του στο Πρακτορείο FM, ο κ. Αθανασάκης υπογραμμίζει ότι οι φόροι υγείας πρέπει να λειτουργούν ως εργαλείο δημόσιας υγείας, επηρεάζοντας καταναλωτικές συνήθειες που συνδέονται με αποδεδειγμένα επιβαρυντικές επιδράσεις στην υγεία. Όπως αναφέρει, «αύξηση 10% στην τιμή των τσιγάρων οδηγεί σε μείωση της κατανάλωσης κατά περίπου 4%», ενώ αντίστοιχα μέτρα μπορούν να μειώσουν το σωματικό βάρος κατά 0,5 κιλά και τον επιπολασμό του διαβήτη κατά 0,7 μονάδες.

Η διεθνής εμπειρία και τα πιθανά έσοδα

Σήμερα, 12 ευρωπαϊκές χώρες – και συνολικά 116 παγκοσμίως – έχουν θεσπίσει φόρους σε ζαχαρούχα αναψυκτικά, ενώ Γερμανία και Ιταλία εξετάζουν αντίστοιχες παρεμβάσεις. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προτείνει αύξηση των σχετικών φόρων έως και 50% έως το 2035. Ο κ. Αθανασάκης εκτιμά ότι στην Ελλάδα τα έσοδα από την εφαρμογή τέτοιων μέτρων θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 300 εκατ. ευρώ ετησίως, ανάλογα με τα προϊόντα και το ύψος της φορολόγησης.

Ο ίδιος τονίζει ότι τα έσοδα αυτά θα πρέπει να κατευθύνονται αποκλειστικά σε δράσεις δημόσιας υγείας, ώστε να διασφαλιστεί η κοινωνική αποδοχή του μέτρου. Σύμφωνα με μελέτες, «το 71% του πληθυσμού συμφωνεί με την επιβολή τέτοιων φόρων, εφόσον τα έσοδα πηγαίνουν αποκλειστικά στην υγεία».

Κοινωνική διάσταση και «φόροι αρετής»

Αναγνωρίζοντας ότι οι φόροι αυτοί μπορεί να επιβαρύνουν περισσότερο τα χαμηλά εισοδήματα, ο κ. Αθανασάκης προτείνει αντισταθμιστικά μέτρα, όπως η επιστροφή ΦΠΑ για φρούτα και λαχανικά. Η πρόταση προβλέπει τη δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας που θα επιτρέπει την επιστροφή του ΦΠΑ σε οικογένειες χαμηλού εισοδήματος, ενθαρρύνοντας έτσι τη στροφή προς τη μεσογειακή διατροφή.

Εφαρμογή και προοπτικές

Ο αναπληρωτής καθηγητής επισημαίνει ότι έχει ήδη θέσει την πρόταση στο Υπουργείο Υγείας, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει υπάρξει επίσημη απόφαση. Θεωρεί ωστόσο ρεαλιστική την κατεύθυνση των εσόδων προς το σύστημα υγείας, υπογραμμίζοντας ότι σήμερα το κράτος εισπράττει πάνω από δύο δισ. ευρώ ετησίως από ειδικούς φόρους στα τσιγάρα, οι οποίοι εντάσσονται στον γενικό προϋπολογισμό.

Τέλος, σημειώνει ότι οι φόροι υγείας δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις στο σύστημα, αλλά να λειτουργήσουν συμπληρωματικά, ενισχύοντας τη βιωσιμότητα και την αποτελεσματικότητα των πολιτικών δημόσιας υγείας.