Αειφόρος κτηνοτροφία σε ορεινές περιοχές με τη συνεργασία ελληνικών ΑΕΙ

Η τελική συνάντηση του ερευνητικού έργου LIVEMOUNT (Achieving sustainability of livestock farming in the high mountains under climate change) πραγματοποιήθηκε στα Ιωάννινα το διάστημα 28-30 Νοεμβρίου 2025, όπως ανακοινώθηκε από το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το ΕΛΙΔΕΚ στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας: Ελλάδα 2.0 και είχε διάρκεια 23 μηνών, με τη λήξη του φυσικού αντικειμένου να ορίζεται στις 31 Δεκεμβρίου 2025.

Συντονιστής του προγράμματος ήταν το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, με τη συμμετοχή καθηγητών από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, το Πανεπιστήμιο Πατρών και το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το LIVEMOUNT εισήγαγε καινοτόμες επιστημονικές πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της βιωσιμότητας της κτηνοτροφίας στα ψευδαλπικά λιβάδια της Πίνδου, από τον Παρνασσό έως τον Σμόλικα, εστιάζοντας στη διατήρηση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημικών λειτουργιών υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής.

Σύμφωνα με τον Μιχάλη Βραχνάκη, καθηγητή του Τμήματος Δασολογίας, Επιστημών Ξύλου και Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, το έργο επικεντρώθηκε σε τέσσερις βασικούς στόχους: την αξιολόγηση της επίδρασης της βόσκησης στις φυτικές και εντομολογικές κοινότητες υπό ξηρασία, την αποσαφήνιση των μηχανισμών λειτουργίας των λιβαδικών συστημάτων, τον συνδυασμό ταξινομικής και λειτουργικής προσέγγισης για τη διαμόρφωση στρατηγικών προσαρμογής της κτηνοτροφίας στην κλιματική αλλαγή, καθώς και τη μεγιστοποίηση του επιστημονικού και κοινωνικού αντίκτυπου του έργου.

Ο κ. Βραχνάκης υπογραμμίζει ότι η κλιματική αλλαγή επιβάλλει την επαναξιολόγηση του ρόλου της εκτατικής κτηνοτροφίας στα ελληνικά βουνά. Όπως σημειώνει, η παραδοσιακή ποιμενική κτηνοτροφία διατηρεί υψηλά επίπεδα βιοποικιλότητας, συμβάλλει στην οικολογική ισορροπία και διασφαλίζει την παροχή οικοσυστημικών υπηρεσιών, όπως η παραγωγή τροφίμων, η ρύθμιση του κλίματος, η διατήρηση της πολιτισμικής ταυτότητας και η βιολογική δραστηριότητα του εδάφους.

Παρόλα αυτά, η εφαρμογή της ποιμενικής κτηνοτροφίας και των σχετικών πρακτικών, όπως το ισοζύγιο βοσκοϊκανότητας και η βοσκοφόρτωση, δεν είναι ομοιόμορφα κατανεμημένη στον χώρο και τον χρόνο. Αυτό οδηγεί σε φαινόμενα υπερβόσκησης ή, συχνότερα, υποβόσκησης των λιβαδιών, με την τελευταία να αποτελεί αυξανόμενο πρόβλημα, ειδικά μετά από πρόσφατες απώλειες ζωικού κεφαλαίου.

Προτάσεις πολιτικής και μελλοντικές δράσεις

Τα ευρήματα του έργου μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για τη διαμόρφωση νέων πολιτικών στον τομέα της βιώσιμης κτηνοτροφίας. Ο καθηγητής Βραχνάκης επισημαίνει ότι κάθε πολιτική πρέπει να στηρίζεται σε επιστημονικά δεδομένα και αναλύσεις πεδίου. Το LIVEMOUNT ανέπτυξε συγκεκριμένο πακέτο εργασίας που οδηγεί σε προτάσεις πολιτικής, οι οποίες βρίσκονται στο τελικό στάδιο επεξεργασίας.

Μεταξύ των βασικών προτάσεων συγκαταλέγονται η εκπόνηση Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης, η διατήρηση της μετακινούμενης κτηνοτροφίας, η καταγραφή και αξιοποίηση της παραδοσιακής γνώσης, η ενίσχυση των αυτόχθονων φυλών αγροτικών ζώων, η σύνδεση φυτικής και ζωικής παραγωγής για τη μείωση του κόστους και η εξειδίκευση στα πλαίσια του δικτύου Natura 2000.

Τονίζεται, τέλος, η ανάγκη συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων υπουργείων και φορέων για την κατάρτιση ενός Εθνικού Σχεδίου Ενίσχυσης της Ποιμενικής και Μετακινούμενης Κτηνοτροφίας, σε συνάρτηση με ένα Εθνικό Σχέδιο Ανάσχεσης της Απερήμωσης των Ορεινών Περιοχών. Η ενίσχυση της ποιμενικής δραστηριότητας εκτιμάται πως μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στη διατήρηση του πληθυσμού και της βιώσιμης ανάπτυξης στις ορεινές κοινότητες.