Δημοψήφισμα στην Ελβετία για χαλάρωση εξαγωγών όπλων

Οι Ελβετοί ψηφοφόροι καλούνται στις 29 Νοεμβρίου να αποφασίσουν μέσω δημοψηφίσματος αν θα εγκρίνουν ή θα μπλοκάρουν ένα νομοσχέδιο που προβλέπει χαλάρωση των περιορισμών στις εξαγωγές όπλων. Η διαδικασία αυτή έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις για την παράδοση της ουδετερότητας της Ελβετίας, ενώ βρίσκει ισχυρή αντίσταση από τη βιομηχανία όπλων της χώρας.

Η Ελβετία, ακολουθώντας τις Συμβάσεις της Χάγης του 1907, διατηρεί την ουδετερότητα και αποφεύγει τη συμμετοχή σε ένοπλες συγκρούσεις ή την παροχή στρατιωτικής υποστήριξης σε εμπλεκόμενες πλευρές, εκτός εάν απειλείται άμεσα. Ωστόσο, οι γεωπολιτικές εξελίξεις, όπως η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, οδηγούν τη χώρα σε στενότερη συνεργασία με ευρωπαίους εταίρους και το ΝΑΤΟ.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, το οποίο προτάθηκε από συνασπισμό αριστερών κομμάτων όπως οι Σοσιαλδημοκράτες και οι Πράσινοι, παραμένει αβέβαιο. Ακόμη και μέλη του δεξιού Ελβετικού Λαϊκού Κόμματος (SVP) έχουν διαφοροποιηθεί, εκφράζοντας αντίθεση στην τροποποίηση, η οποία δεν μπορεί να τεθεί σε ισχύ πριν την ψηφοφορία.

Η τροπολογία επιδιώκει να επιτρέψει την αποστολή ελβετικών όπλων σε 36 δυτικές χώρες, ακόμη και αν συμμετέχουν σε ένοπλες συγκρούσεις, με την προϋπόθεση ότι δεν θα χρησιμοποιηθούν στις συγκεκριμένες συγκρούσεις. Η Ουκρανία δεν συμπεριλαμβάνεται στη λίστα. Επιπλέον, καταργείται η υποχρέωση υπογραφής δήλωσης μη επανεξαγωγής κατά την αγορά οπλισμού.

Η ελβετική κυβέρνηση έχει στο παρελθόν εμποδίσει άλλες χώρες να μεταβιβάσουν ελβετικής κατασκευής στρατιωτικό εξοπλισμό στην Ουκρανία, γεγονός που οδήγησε σε αποκλεισμό ελβετικών εταιρειών από διεθνείς συμβάσεις και αναστολή παραγγελιών από χώρες όπως η Γερμανία, η Δανία και η Ολλανδία. Η νέα τροπολογία δεν θα αφορά εξοπλισμό που είχε αγοραστεί υπό προηγούμενους όρους ή με σκοπό την άμεση μεταβίβασή του σε τρίτους, διατηρώντας την εξαίρεση της Ουκρανίας.

Επιπτώσεις στην αμυντική βιομηχανία και την οικονομία

Ο τομέας της αμυντικής βιομηχανίας στην Ελβετία απασχολεί περίπου 14.000 εργαζόμενους, ενώ οι ετήσιες εξαγωγές αγγίζουν τα 1,15 δισ. δολάρια, σύμφωνα με το Ερευνητικό Ινστιτούτο Διεθνούς Ειρήνης της Στοκχόλμης. Η Ελβετία κατατάσσεται στους 20 κορυφαίους εξαγωγείς όπλων παγκοσμίως.

Οι κατασκευαστές εκφράζουν ανησυχία για το μέλλον, τονίζοντας ότι η εγχώρια αγορά είναι περιορισμένη και ότι πάνω από 100 εταιρείες και 154.000 θέσεις εργασίας σχετίζονται με προϊόντα "διπλής χρήσης". Εκπρόσωποι της βιομηχανίας προειδοποιούν ότι αυστηροί περιορισμοί ενδέχεται να οδηγήσουν στη μεταφορά δραστηριοτήτων στο εξωτερικό και να επηρεάσουν αρνητικά την πρόσβαση της Ελβετίας σε νέα οπλικά συστήματα και εξαρτήματα.

Από την άλλη πλευρά, αριστεροί και ορισμένοι βουλευτές των Πρασίνων υποστηρίζουν ότι η παραχώρηση ελέγχου επί του τελικού προορισμού των ελβετικών όπλων δεν συνάδει με την ουδετερότητα της χώρας, ενώ επισημαίνουν ότι, παρά τους περιορισμούς, οι εξαγωγές διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα.