Η πολιτική σκηνή στα Βαλκάνια ανατράπηκε το βράδυ της 25ης Οκτωβρίου 2026, όταν η «Φοιτητική Λίστα» σημείωσε εντυπωσιακή εκλογική νίκη στη Σερβία, όπως αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση. Οι πανηγυρισμοί στους δρόμους του Βελιγραδίου και η δήλωση του καθηγητή οργανικής χημείας και ακαδημαϊκού Ράντομιρ Σάιτσιτς, «Σήμερα το θάρρος νίκησε τον φόβο, η ελπίδα νίκησε την απόγνωση», αποτύπωσαν το κλίμα αλλαγής ύστερα από δεκατέσσερα χρόνια διακυβέρνησης του Αλεξάνταρ Βούτσιτς.
Το μοντέλο διακυβέρνησης του Βούτσιτς χαρακτηρίστηκε από τη διεθνή πολιτική ορολογία ως «άλωση του κράτους». Το κυβερνών Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) ταύτισε τον κομματικό μηχανισμό με τον κρατικό, επηρεάζοντας κάθε θεσμό, από τη Δικαιοσύνη έως τις δημόσιες επιχειρήσεις. Η πρόσβαση σε εργασία και κοινωνικά αγαθά εξαρτιόταν από την κομματική πίστη, δημιουργώντας ένα ασφυκτικό περιβάλλον για όσους δεν ανήκαν στην «ευνοούμενη κατηγορία».
Η οικονομική και ψυχολογική πίεση ήταν έντονη. Η αφοσίωση στο καθεστώς επιβραβευόταν, ενώ η διαφοροποίηση τιμωρούνταν. Οι διορισμοί στο δημόσιο γίνονταν με κομματικά κριτήρια, ενισχύοντας το αίσθημα ανασφάλειας μεταξύ των πολιτών. Η καταστολή επεκτάθηκε στην εκπαίδευση, με απολύσεις εκπαιδευτικών που υποστήριξαν το φοιτητικό κίνημα ή εξέφρασαν θετική στάση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Παράλληλα, η αξιοκρατία παραμερίστηκε προς όφελος της κομματοκρατίας. Η περίπτωση του Μίλοραντ Γκρτσιτς, που διορίστηκε επικεφαλής της Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού (EPS) χωρίς σχετική επιστημονική κατάρτιση, ανέδειξε τα προβλήματα του συστήματος. Οι λανθασμένες επιλογές στην εξόρυξη άνθρακα οδήγησαν σε ενεργειακή κατάρρευση το 2021, με σημαντικές οικονομικές απώλειες και κοινωνικές συνέπειες.
Το καθεστώς Βούτσιτς υιοθέτησε τακτική δαιμονοποίησης των πολιτικών αντιπάλων μέσω ελεγχόμενων ΜΜΕ. Κάθε επικριτής παρουσιάζονταν ως «προδότης του έθνους», ενώ στην πράξη αποκλείονταν από την κοινωνική και οικονομική ζωή. Η ίδια τακτική εφαρμόστηκε και στο φοιτητικό κίνημα, με στοχοποίηση των φοιτητών ως «ταραχοποιοί» και «μαριονέτες ξένων συμφερόντων».
Σχέσεις με οργανωμένο έγκλημα και ψηφιακή επιτήρηση
Μία από τις πλέον σκοτεινές πτυχές του συστήματος ήταν η διασύνδεση με το οργανωμένο έγκλημα. Η κυβέρνηση αξιοποιούσε άτομα με ποινικό παρελθόν ως παρακρατικούς μηχανισμούς καταστολής, παρέχοντάς τους πολιτική προστασία και πρόσβαση σε κρατικές συμβάσεις. Οι συμμορίες λειτουργούσαν ως «ιδιωτικός στρατός» του SNS, ενώ κατά τις εκλογές, τρομοκρατούσαν ψηφοφόρους για να εξασφαλιστεί η υπερψήφιση του καθεστώτος.
Η χρήση εξελιγμένων ψηφιακών συστημάτων καταστολής αποτέλεσε βασικό εργαλείο. Σύμφωνα με διεθνείς οργανώσεις, όπως το Citizen Lab και το SHARE Foundation, το καθεστώς αξιοποίησε λογισμικά όπως το Pegasus, το Cellebrite και το NoviSpy για την παρακολούθηση ακτιβιστών, δημοσιογράφων, φοιτητών και θεσμικών προσώπων. Επιπλέον, η τοποθέτηση χιλιάδων κινεζικών καμερών με λογισμικό αναγνώρισης προσώπου δημιούργησε κλίμα διαρκούς επιτήρησης στη χώρα.
Η διαφθορά αποτέλεσε κομβικό στοιχείο του συστήματος. Μεγάλα έργα, αδιαφανείς δημοπρασίες και ιδιωτικοποιήσεις χρησιμοποιήθηκαν ως εργαλεία πλουτισμού της ελίτ γύρω από το SNS. Η κατάρρευση του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ το 2024, με τραγικά θύματα, ανέδειξε τις θανατηφόρες συνέπειες της διαφθοράς και προκάλεσε μαζικές διαδηλώσεις υπό το σύνθημα «Σερβία ή Μαφία».
Η στρατηγική του φόβου και της ψηφιακής καταστολής κορυφώθηκε το 2026, όμως η εκλογική ανατροπή της 25ης Οκτωβρίου ανέδειξε τα όρια του αυταρχισμού. Η σαρωτική νίκη της «Φοιτητικής Λίστας» έστειλε το μήνυμα ότι κανένα σύστημα παρακολούθησης ή διαφθοράς δεν μπορεί να αναχαιτίσει μια κοινωνία που αποφασίζει να διεκδικήσει την ελευθερία της.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
