Οι διπλωματικές διεργασίες γύρω από τα Στενά του Ορμούζ εισέρχονται σε κρίσιμη φάση, σύμφωνα με το investing.com, καθώς το Ιράν και το Ομάν εμφανίζονται να βρίσκονται πολύ κοντά σε συμφωνία για ένα νέο πλαίσιο διέλευσης των εμπορικών πλοίων.
Ωστόσο, η Τεχεράνη προειδοποιεί ότι μια διμερής συμφωνία με τη Μουσκάτ δεν αρκεί από μόνη της για την πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι οι δύο χώρες βρίσκονται «πολύ κοντά» στην ολοκλήρωση της συμφωνίας για τη νέα θαλάσσια διαδρομή. Οι σχετικές συνομιλίες αφορούν τη δημιουργία νέου μηχανισμού ναυσιπλοΐας στα Στενά, μετά τις σοβαρές ανατροπές που έχει προκαλέσει η πολύμηνη σύγκρουση στην περιοχή.
Οι διαπραγματεύσεις φαίνεται να έχουν ήδη προχωρήσει σημαντικά.
Σύμφωνα με πληροφορίες που μετέδωσε το Reuters τις προηγούμενες ημέρες, Ιράν και Ομάν είχαν καταλήξει σε κατ' αρχήν συνεννόηση ακόμη και για τις γεωγραφικές συντεταγμένες της προτεινόμενης θαλάσσιας διαδρομής, ενώ προετοιμαζόταν κοινή ανακοίνωση.
Η συμφωνία αυτή, όμως, αποτελεί μόνο ένα μέρος μιας πολύ ευρύτερης και δυσκολότερης διαπραγμάτευσης.
Ιράν: Άνοιγμα των Στενών με παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ
Η ιρανική πλευρά ξεκαθαρίζει ότι η συμφωνία με το Ομάν δεν συνεπάγεται αυτομάτως την πλήρη και ανεμπόδιστη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.
Η Τεχεράνη συνδέει πλέον το ζήτημα της ναυσιπλοΐας με μια σειρά πολιτικών, στρατιωτικών και οικονομικών απαιτήσεων προς την Ουάσιγκτον.
Σύμφωνα με τους Financial Times, ανώτατοι Ιρανοί αξιωματούχοι ζητούν, μεταξύ άλλων, άρση του αμερικανικού αποκλεισμού, χαλάρωση ή άρση κυρώσεων, αποχώρηση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων και αποζημίωση για ζημιές που αποδίδουν στις πολεμικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ.
Η σκληρότερη αυτή θέση δείχνει ότι το καθεστώς της Τεχεράνης αντιμετωπίζει τα Στενά όχι απλώς ως ζήτημα ναυτικής ασφάλειας, αλλά και ως βασικό διαπραγματευτικό χαρτί απέναντι στην Ουάσιγκτον.
Παράλληλα, φαίνεται να υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις στο εσωτερικό της ιρανικής ηγεσίας. Ενώ η κυβέρνηση του προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν εμφανίζεται περισσότερο διατεθειμένη να προχωρήσει σε έναν πρακτικό συμβιβασμό με το Ομάν, οι Φρουροί της Επανάστασης επιμένουν ότι η πλήρης επαναλειτουργία των Στενών πρέπει να εξαρτηθεί από ευρύτερες αμερικανικές παραχωρήσεις.
Προσωρινός διάδρομος ως ενδιάμεση λύση
Στο τραπέζι βρίσκεται, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, η λειτουργία μιας προσωρινής διαδρομής διάρκειας μερικών μηνών, ώστε να αποκατασταθεί σταδιακά η εμπορική κίνηση ενώ συνεχίζονται οι νομικές και τεχνικές διαπραγματεύσεις για μια πιο μόνιμη διευθέτηση.
Ένα τέτοιο σχήμα θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μεταβατικός μηχανισμός αποκλιμάκωσης: τα δεξαμενόπλοια και τα υπόλοιπα εμπορικά πλοία θα αποκτούσαν ασφαλέστερη πρόσβαση στον Περσικό Κόλπο, χωρίς οι εμπλεκόμενες πλευρές να χρειάζεται να επιλύσουν άμεσα το σύνολο των πολιτικών τους διαφορών.
Το βασικό ερώτημα, ωστόσο, παραμένει ποιος θα ελέγχει στην πράξη τη νέα διαδρομή και υπό ποιους όρους θα πραγματοποιείται η διέλευση.
Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι τόσο σημαντικά
Η σημασία της συμφωνίας υπερβαίνει κατά πολύ τις σχέσεις Ιράν–Ομάν.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους στον κόσμο. Σύμφωνα με στοιχεία της U.S. Energy Information Administration, το 2024 περνούσαν από εκεί περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, ποσότητα αντίστοιχη περίπου με το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαϊκών υγρών.
Η σημασία τους για το φυσικό αέριο είναι εξίσου μεγάλη. Περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου LNG περνούσε επίσης από τα Στενά, με το Κατάρ να αποτελεί μακράν τον σημαντικότερο εξαγωγέα. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των φορτίων κατευθυνόταν προς την Ασία.
Η γεωγραφία κάνει το Ορμούζ ιδιαίτερα δύσκολο να υποκατασταθεί. Οι διαθέσιμοι αγωγοί και οι εναλλακτικές διαδρομές δεν έχουν επαρκή δυναμικότητα ώστε να αντικαταστήσουν πλήρως τις τεράστιες ποσότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου που μεταφέρονται μέσω της θαλάσσιας οδού.
Το ενεργειακό σοκ του πολέμου
Η κρίση του 2026 απέδειξε πόσο γρήγορα μια σοβαρή διαταραχή στο Ορμούζ μπορεί να μετατραπεί σε παγκόσμιο οικονομικό πρόβλημα.
Η EIA ανέφερε τον Μάιο ότι περίπου 10,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως παραγωγικής δυναμικότητας από Ιράκ, Σαουδική Αραβία, Κουβέιτ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κατάρ και Μπαχρέιν είχαν τεθεί εκτός λειτουργίας τον προηγούμενο μήνα.
Οι επιπτώσεις στις τιμές ήταν θεαματικές: το Brent έφθασε, σύμφωνα με την ίδια υπηρεσία, τα 138 δολάρια το βαρέλι στις 7 Απριλίου, ενώ η μέση τιμή του Απριλίου διαμορφώθηκε στα 117 δολάρια.
Η εικόνα άρχισε στη συνέχεια να βελτιώνεται. Τον Ιούλιο, η EIA ανακοίνωσε ότι η ναυσιπλοΐα μέσω του Ορμούζ είχε αυξηθεί μετά το μνημόνιο συνεννόησης ΗΠΑ–Ιράν της 18ης Ιουνίου και προέβλεψε ότι η παγκόσμια παραγωγή και οι εμπορικές ροές πετρελαίου θα μπορούσαν να επιστρέψουν κοντά στα προπολεμικά επίπεδα έως το τέλος του έτους.
Η νέα ένταση, επομένως, δημιουργεί εκ νέου αβεβαιότητα για το κατά πόσο αυτή η εξομάλυνση μπορεί να συνεχιστεί.
Ο παράγοντας ασφάλεια παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο
Ακόμη και μια πολιτική συμφωνία δεν αρκεί εάν οι ναυτιλιακές εταιρείες, οι ιδιοκτήτες δεξαμενόπλοιων και —κυρίως— οι ασφαλιστικές εταιρείες εξακολουθούν να θεωρούν την περιοχή υψηλού κινδύνου.
Οι νέες καταγγελίες των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων περί επίθεσης εναντίον δεξαμενόπλοιου που συνδέεται με την ADNOC υπογραμμίζουν ακριβώς αυτό το πρόβλημα.
Σύμφωνα με τις αναφορές που κυκλοφόρησαν το Σάββατο, το πλοίο χτυπήθηκε κατά τη διέλευσή του από την περιοχή χωρίς να αναφερθούν θύματα.
Οι συγκεκριμένες λεπτομέρειες της επίθεσης και η απόδοση ευθύνης χρειάζονται, πάντως, ιδιαίτερη προσοχή μέχρι να υπάρξει πλήρης ανεξάρτητη επιβεβαίωση.
Για την παγκόσμια ναυτιλία, άλλωστε, η «επαναλειτουργία» ενός θαλάσσιου διαδρόμου δεν είναι απλώς πολιτική ανακοίνωση. Προϋποθέτει αποδεκτό επίπεδο στρατιωτικού κινδύνου, διαθέσιμη ασφαλιστική κάλυψη, προβλέψιμους κανόνες διέλευσης και εγγυήσεις ότι τα εμπορικά πλοία δεν θα βρεθούν στο επίκεντρο νέων επιθέσεων.
Τι διακυβεύεται τώρα
Η πιθανή συμφωνία Ιράν–Ομάν αποτελεί την πιο χειροπιαστή ένδειξη μέχρι σήμερα ότι υπάρχει δρόμος προς σταδιακή εξομάλυνση της ναυσιπλοΐας.
Δεν αποτελεί όμως ακόμη συνολική συμφωνία αποκλιμάκωσης.
Στην πραγματικότητα βρίσκονται σε εξέλιξη τρεις παράλληλες διαπραγματεύσεις: η τεχνική διευθέτηση Ιράν–Ομάν για τη θαλάσσια διαδρομή, η πολιτική αντιπαράθεση Ιράν–ΗΠΑ για τους όρους πλήρους επαναλειτουργίας και, τέλος, η προσπάθεια δημιουργίας επαρκών εγγυήσεων ασφαλείας ώστε η διεθνής ναυτιλία να επιστρέψει μαζικά στην περιοχή.
Εάν αυτές οι τρεις διαδικασίες συγκλίνουν, οι συνέπειες θα μπορούσαν να είναι άμεσες: αύξηση των εξαγωγών πετρελαίου και LNG από τον Περσικό Κόλπο, αποκλιμάκωση των ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου, μεγαλύτερη διαθεσιμότητα δεξαμενόπλοιων και περαιτέρω υποχώρηση των διεθνών τιμών ενέργειας.
Εάν, αντίθετα, οι συνομιλίες Ιράν–ΗΠΑ αποτύχουν ή συνεχιστούν οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία, ακόμη και μια συμφωνία Τεχεράνης–Μουσκάτ μπορεί να αποδειχθεί ανεπαρκής.
Η συμφωνία και η επόμενη ημέρα
Τα Στενά του Ορμούζ έχουν μετατραπεί από γεωγραφικό ενεργειακό chokepoint σε κεντρικό διαπραγματευτικό εργαλείο της σύγκρουσης.
Η συμφωνία Ιράν–Ομάν μπορεί να δημιουργήσει τον μηχανισμό μέσω του οποίου θα κινηθούν ξανά περισσότερα πλοία.
Η πραγματική επιστροφή όμως στην ομαλότητα εξαρτάται από κάτι πολύ μεγαλύτερο: μια λειτουργική πολιτική συνεννόηση μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον και, κυρίως, από την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης ότι η διέλευση εμπορικών πλοίων δεν θα συνοδεύεται από κίνδυνο στρατιωτικής επίθεσης.
Για τις αγορές πετρελαίου, συνεπώς, η ανακοίνωση μιας συμφωνίας Ιράν - Ομάν θα είναι σημαντική, ωστόσο, το κρίσιμο σήμα θα είναι η πραγματική και διατηρήσιμη αύξηση της κυκλοφορίας των tankers μέσα από τα Στενά.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
