Παρά την κλιμάκωση της ρητορικής μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και τις εκατέρωθεν στρατιωτικές ενέργειες, οι ροές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο συνεχίζουν να κινούνται, έστω και με σημαντικά εμπόδια.
Αναλυτές εκτιμούν ότι τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη αποφεύγουν ενέργειες που θα οδηγούσαν σε πλήρη διακοπή των εξαγωγών, καθώς ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα προκαλούσε σοβαρή αναταραχή στις διεθνείς αγορές ενέργειας και εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου. Οι πρώτες 103 ημέρες της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή φαίνεται να έχουν αλλάξει σημαντικά τον χάρτη των πετρελαϊκών μεταφορών και της αγοράς δεξαμενοπλοίων.
Σύμφωνα με ανάλυση της Signal Ocean, το σαουδαραβικό λιμάνι του Γιανμπού (Yanbu) στην Ερυθρά Θάλασσα διακινεί πλέον μεγαλύτερους όγκους αργού πετρελαίου, η Φουτζέιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος της spot δραστηριότητας, ενώ η Ras Tanura, ο παραδοσιακός πυλώνας των εξαγωγών της Σαουδικής Αραβίας στον Περσικό Κόλπο, εμφανίζεται ολοένα και λιγότερο στην ανοιχτή αγορά.
Η μεταβολή αυτή συνδέεται με την προσπάθεια των πετρελαϊκών εταιρειών να περιορίσουν την έκθεση των δεξαμενοπλοίων τους στους κινδύνους που δημιουργεί η ένταση στα Στενά του Ορμούζ.
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει ο αγωγός East-West Pipeline, μέσω του οποίου η Σαουδική Αραβία μεταφέρει αργό πετρέλαιο από τα κοιτάσματα της ανατολικής ακτής προς το Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα. Με αυτόν τον τρόπο, σημαντικές ποσότητες πετρελαίου εξάγονται χωρίς να απαιτείται η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία παραμένουν στο επίκεντρο της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Ο αγωγός διαθέτει μεταφορική ικανότητα έως 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως και αποτελεί βασικό εργαλείο της Saudi Aramco για τη διατήρηση των εξαγωγών σε περιόδους αυξημένης αστάθειας. Παράλληλα, η Φουτζέιρα (Fujairah) ενισχύει τον ρόλο της ως βασικός κόμβος της ναυλαγοράς δεξαμενοπλοίων, καθώς η θέση της εκτός των Στενών του Ορμούζ προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια και ευελιξία στις εμπορικές συναλλαγές.
Αντίθετα, η μειωμένη παρουσία της Ras Tanura στις spot ναυλώσεις αποτυπώνει τη στροφή της αγοράς προς εναλλακτικές διαδρομές και λιμένες. Οι εξελίξεις αυτές επιβεβαιώνουν ότι ο πόλεμος δεν έχει ανακόψει τις πετρελαϊκές ροές από τη Μέση Ανατολή, αλλά έχει οδηγήσει σε σημαντική αναδιάρθρωση των εμπορικών διαδρομών με στόχο τη διασφάλιση των εξαγωγών και τη μείωση των γεωπολιτικών κινδύνων για ναυλωτές, πλοιοκτήτες και αγοραστές πετρελαίου.
Η άνοδος του Yanbu και η αναδιάταξη της ναυλαγοράς
Η ανάλυση της Signal Ocean δείχνει ότι η παραδοσιακή εικόνα του Περσικού Κόλπου ως κυρίαρχου εξαγωγικού κέντρου αργού μεταβάλλεται, με το σαουδαραβικό λιμάνι του Yanbu να αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Η έρευνα βασίζεται σε 354 συμφωνίες ναύλωσης που καταγράφηκαν την άνοιξη του 2026 στο Yanbu και στο ευρύτερο σύμπλεγμα λιμένων του Αραβικού Κόλπου.
Αν και ο Αραβικός Κόλπος κατέγραψε περισσότερες ναυλώσεις (198) έναντι 156 στο Yanbu, ο συνολικός όγκος πετρελαίου που μεταφέρθηκε ήταν υψηλότερος στο Yanbu, με 29,1 εκατ. βαρέλια έναντι 26,6 εκατ. στον Κόλπο. Η διαφορά οφείλεται κυρίως στη μεγαλύτερη χρήση πλοίων τύπου VLCC (Very Large Crude Carriers), των μεγαλύτερων δεξαμενοπλοίων μεταφοράς αργού.
Στο λεγόμενο «dirty book», το Yanbu κατέγραψε 77 ναυλώσεις VLCC έναντι 57 στον Αραβικό Κόλπο, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο του ως βασικής αρτηρίας εξαγωγής μεγάλων ποσοτήτων αργού προς μακρινούς προορισμούς. Αντίθετα, ο Αραβικός Κόλπος διατηρεί πιο διαφοροποιημένο προφίλ, με αυξημένη διακίνηση διυλισμένων προϊόντων και νάφθας.
Είναι χαρακτηριστικό ότι στον Κόλπο καταγράφηκαν 97 ναυλώσεις φορτίων «clean products» έναντι μόλις 48 στο Yanbu, γεγονός που αναδεικνύει τον ρόλο λιμένων όπως το Sohar, το Duqm και το Ruwais στην εξαγωγή πετρελαϊκών προϊόντων.
Η Φουτζέιρα στο επίκεντρο και η υποχώρηση της Ras Tanura
Η Φουτζέιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχει αναδειχθεί στο κυρίαρχο κέντρο της spot αγοράς δεξαμενοπλοίων, συγκεντρώνοντας 76 ναυλώσεις, αφήνοντας πίσω το Sohar με 32, το Duqm με 29 και το Mina Al Fahal με 21. Αντίθετα, η Ras Tanura, ο σημαντικότερος παραδοσιακά τερματικός σταθμός εξαγωγής πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας, εμφανίζεται σχεδόν απούσα από την ανοιχτή αγορά ναυλώσεων.
«Σκιώδης» στόλος και πιέσεις στο Kharg Island
Σημάδια αυξανόμενης πίεσης στις ιρανικές εξαγωγές καταγράφονται στο Kharg Island, τον βασικό εξαγωγικό κόμβο αργού του Ιράν. Καθώς οι αμερικανικές κυρώσεις και οι επιχειρήσεις επιβολής του αποκλεισμού εντείνονται, ολοένα και περισσότερα δεξαμενόπλοια παραμένουν αγκυροβολημένα στην περιοχή, περιμένοντας οδηγίες ή ευκαιρία να αποπλεύσουν.
Σύμφωνα με στοιχεία της Windward, περίπου 20 δεξαμενόπλοια έχουν εντοπιστεί γύρω από το Kharg με απενεργοποιημένα τα συστήματα αυτόματης αναγνώρισης (AIS), πρακτική που συναντάται συχνά σε πλοία εκτός παραδοσιακών εμπορικών διαδρομών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται και υπερδεξαμενόπλοια τύπου VLCC, γεγονός που υποδηλώνει ότι σημαντικές ποσότητες αργού παραμένουν δεσμευμένες στην περιοχή.
Η στρατηγική σημασία του νησιού είναι καθοριστική, καθώς μέσω των εγκαταστάσεών του διακινείται το μεγαλύτερο μέρος των ιρανικών εξαγωγών αργού, που αποτελούν βασική πηγή εσόδων για την ιρανική οικονομία. Οποιαδήποτε επίθεση στις πετρελαϊκές υποδομές του Kharg ή ακόμη και χερσαία επιχείρηση θα μπορούσε να περιορίσει δραστικά τη δυνατότητα του Ιράν να εξάγει πετρέλαιο.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι ένα τέτοιο σενάριο θα συνιστούσε σημαντική κλιμάκωση της κρίσης, με επιπτώσεις στην περιφερειακή ασφάλεια και στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Η στοχοποίηση του Kharg θα μπορούσε να προκαλέσει αντίποινα κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων άλλων χωρών του Κόλπου και να εντείνει τις πιέσεις στις διεθνείς τιμές πετρελαίου.
Παρά τη στρατηγική του σημασία, οι πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του νησιού δεν έχουν μέχρι στιγμής αποτελέσει άμεσο στόχο αμερικανικών επιχειρήσεων. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι τα αμερικανικά πλήγματα στα μέσα Μαρτίου κατέστρεψαν στρατιωτικές υποδομές του Ιράν στο Kharg, διευκρινίζοντας ότι οι πετρελαϊκές εγκαταστάσεις δεν περιλαμβάνονταν στους στόχους.
Έντονες αντιδράσεις από την Ινδία
Την ίδια ώρα, έντονες αντιδράσεις έχει προκαλέσει στην Ινδία η στοχοποίηση τριών δεξαμενόπλοιων με Ινδούς ναυτικούς από αμερικανικές δυνάμεις στον Κόλπο του Ομάν, στο πλαίσιο των επιχειρήσεων αποκλεισμού των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου. Σύμφωνα με το ινδικό υπουργείο Εξωτερικών, τα δεξαμενόπλοια Marivex, Settebello και Jalveer δέχθηκαν πλήγματα, καθώς οι αμερικανικές αρχές εκτιμούσαν ότι συνδέονταν με τη διακίνηση ιρανικού πετρελαίου.
Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι στόχος των επιχειρήσεων δεν ήταν τα πληρώματα ή η Ινδία, αλλά η διακοπή των θαλάσσιων δικτύων που, σύμφωνα με την Ουάσιγκτον, συμβάλλουν στη συνέχιση των ιρανικών εξαγωγών. Το σοβαρότερο περιστατικό σημειώθηκε με το δεξαμενόπλοιο Settebello, όπου τρεις Ινδοί ναυτικοί έχασαν τη ζωή τους έπειτα από αμερικανικό πλήγμα ανοικτά του Ομάν.
Πρόκειται για τα πρώτα επιβεβαιωμένα θύματα από την έναρξη των επιχειρήσεων αποκλεισμού που εφαρμόζουν οι ΗΠΑ από τον Απρίλιο. Η κυβέρνηση του Νέου Δελχί αντέδρασε έντονα, ζητώντας τον τερματισμό των επιθέσεων κατά εμπορικών πλοίων και την αναζήτηση διπλωματικής λύσης για την αποκλιμάκωση της κρίσης.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
