Η συμμαχία του ΝΑΤΟ αντιμετωπίζει τη σοβαρότερη κρίση των τελευταίων δεκαετιών, καθώς ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν και οι νέες δηλώσεις του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ έχουν προκαλέσει έντονες αναταράξεις στους κόλπους του 76ετούς οργανισμού.
Ο Τραμπ, ο οποίος έχει επανειλημμένα αμφισβητήσει την αποστολή του ΝΑΤΟ, εξέφρασε την οργή του για την άρνηση ευρωπαϊκών χωρών να στείλουν πολεμικά πλοία στο στενό του Χορμούζ, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο αποχώρησης των ΗΠΑ από τη συμμαχία.
«Δεν θα το κάνατε κι εσείς, αν ήσασταν εγώ;», δήλωσε χαρακτηριστικά σε συνέντευξή του στο Ρόιτερς.
Παρότι στην ομιλία του το βράδυ της Τετάρτης δεν επιτέθηκε ευθέως στο ΝΑΤΟ, οι πρόσφατοι υπαινιγμοί του προκάλεσαν ανησυχία για το κατά πόσο οι ΗΠΑ θα παραμείνουν δεσμευμένες στην αμοιβαία άμυνα των ευρωπαϊκών συμμάχων τους.
Αναλυτές και διπλωμάτες προειδοποιούν ότι η συμμαχία, πυλώνας της ευρωπαϊκής ασφάλειας από τον Ψυχρό Πόλεμο, βρίσκεται σε κατάσταση πρωτοφανούς αδυναμίας.
«Το ΝΑΤΟ βρίσκεται στη χειρότερη θέση που έχει βρεθεί από τότε που ιδρύθηκε», επισημαίνει ο Μαξ Μπέργκμαν, πρώην αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Ευρώπης, Ρωσίας και Ευρασίας στο CSIS.
Οι Ευρωπαίοι, που θεωρούσαν τη συμμαχία ανάχωμα απέναντι στη Ρωσία, αρχίζουν πλέον να εξετάζουν το ενδεχόμενο μιας Ευρώπης χωρίς την αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, είχε χαρακτηρίσει πρόσφατα «ανόητη σκέψη» την ιδέα της ευρωπαϊκής άμυνας χωρίς τις ΗΠΑ. Ωστόσο, όπως σημειώνουν αξιωματούχοι, αυτό φαίνεται πλέον όλο και πιο πιθανό.
«Το ΝΑΤΟ παραμένει απαραίτητο, όμως πρέπει να μπορούμε να σκεφτούμε το ΝΑΤΟ χωρίς τους Αμερικανούς», υπογραμμίζει ο στρατηγός Φρανσουά Λεκουάντρ, πρώην αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων της Γαλλίας.
Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Άννα Κέλι δήλωσε πως «ο πρόεδρος Τραμπ έχει κάνει σαφή την απογοήτευσή του από νατοϊκούς και άλλους συμμάχους» και υπενθύμισε ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες θα θυμούνται». Εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ αρνήθηκε να σχολιάσει.
Αυτή τη φορά είναι διαφορετικά
Η σχέση Τραμπ-ΝΑΤΟ έχει δοκιμαστεί και στο παρελθόν, ωστόσο οι σημερινές συνθήκες θεωρούνται πιο κρίσιμες. Ενώ στο παρελθόν οι Ευρωπαίοι πίστευαν ότι μπορούσαν να συγκρατήσουν τον Τραμπ με διπλωματικές κινήσεις, πλέον η πεποίθηση αυτή έχει εξασθενήσει.
Ο Τραμπ κατηγορεί τους συμμάχους για απροθυμία να συνδράμουν τις ΗΠΑ, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι δηλώνουν ότι «το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να είναι δρόμος μιας κατεύθυνσης».
Από την πλευρά τους, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι δεν υπήρξε επίσημο αίτημα συμμετοχής σε επιχειρήσεις στο στενό του Χορμούζ και κατηγορούν την Ουάσινγκτον για αντιφατικά μηνύματα.
«Η κατάσταση στην οποία βρίσκεται το ΝΑΤΟ είναι τρομερή», σχολιάζει ο Τζέιμι Σι, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος της Συμμαχίας. «Είναι ένα πλήγμα για τους συμμάχους που έχουν εργαστεί σκληρά για να αποδείξουν την προθυμία τους να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη».
Η κρίση επιτείνεται από τις νέες απειλές του Τραμπ, τις κινήσεις των ΗΠΑ που θεωρούνται ευνοϊκές προς τη Ρωσία και την απουσία αντίδρασης στην εμπλοκή της Μόσχας με το Ιράν.
Η ένταση κορυφώθηκε και στη συνεδρίαση της G7, όπου ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και η Κάγια Κάλας, επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, είχαν έντονη λογομαχία για τη στάση απέναντι στη Ρωσία και τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Χωρίς επιστροφή
Αν και ο Τραμπ δεν μπορεί νομικά να αποσύρει τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ χωρίς την έγκριση της Γερουσίας, έχει τη δυνατότητα να περιορίσει τη στρατιωτική συνδρομή των ΗΠΑ, γεγονός που θα μπορούσε να αποδυναμώσει ουσιαστικά τη συμμαχία.
Ορισμένοι διπλωμάτες θεωρούν τη ρητορική του προέδρου προσωρινή, ωστόσο η ανησυχία παραμένει.
Παρά τις διακυμάνσεις των σχέσεων, οι Ευρωπαίοι επιχειρούν να διατηρήσουν την αμερικανική δέσμευση στο ΝΑΤΟ, καθώς οι ΗΠΑ διαθέτουν κρίσιμες δυνατότητες, όπως δορυφορικές πληροφορίες και στρατηγική υποστήριξη.
Ο Γενικός Γραμματέας Μαρκ Ρούτε αναμένεται να επισκεφθεί σύντομα την Ουάσινγκτον, σε μια προσπάθεια να κατευνάσει τις εντάσεις.
Ωστόσο, όπως σημειώνουν διπλωμάτες και αναλυτές, ακόμη κι αν υπάρξει προσωρινή εξομάλυνση, η διατλαντική συμμαχία που αποτέλεσε θεμέλιο της διεθνούς τάξης μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν θα είναι ποτέ ξανά η ίδια.
«Πιστεύω ότι γυρίζουμε τη σελίδα 80 ετών συνεργασίας», δηλώνει η Τζούλιαν Σμιθ, πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ. «Δεν σημαίνει το τέλος της διατλαντικής σχέσης, αλλά κάτι νέο, με διαφορετική όψη και αίσθηση».
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
