Μια νέα επιστημονική έρευνα, με επικεφαλής την Ελληνίδα ερευνήτρια του Πανεπιστημίου του Τίμπιγκεν, Χαρούλα Φωτιάδου, ρίχνει φως σε ένα από τα μεγαλύτερα προϊστορικά αινίγματα: την εξαφάνιση των Νεάντερταλ.
Η μελέτη, που πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Τίμπιγκεν και το ερευνητικό ίδρυμα Senckenberg Nature Research Society, συνδυάζει γενετικά και αρχαιολογικά δεδομένα για να ανακατασκευάσει τις πληθυσμιακές μεταβολές των Νεάντερταλ στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τα ευρήματα, σχεδόν όλοι οι ύστεροι Νεάντερταλ κατάγονταν από έναν και μόνο πληθυσμό.
Οι ερευνητές ανέλυσαν μιτοχονδριακό DNA από δέκα οστά και δόντια Νεάντερταλ που βρέθηκαν σε έξι αρχαιολογικές τοποθεσίες σε Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία και Σερβία. Τα δείγματα αυτά, που χρονολογούνται από 110.000 έως 42.000 χρόνια πριν, παρείχαν για πρώτη φορά γενετικό υλικό από τις συγκεκριμένες περιοχές.
Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Χαρούλα Φωτιάδου, διδακτορική φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο του Τίμπιγκεν, το μιτοχονδριακό DNA αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για τη μελέτη της εξελικτικής ιστορίας, καθώς κληρονομείται από τη μητέρα στο παιδί και διατηρείται για χιλιάδες χρόνια.
Τα δείγματα συγκρίθηκαν με 49 ήδη δημοσιευμένα δεδομένα μιτοχονδριακού DNA Νεάντερταλ. Οι ερευνητές δημιούργησαν ένα φυλογενετικό δέντρο, το οποίο χαρτογράφησε τις γενετικές συγγένειες και την εξέλιξή τους μέσα στον χρόνο, αποκαλύπτοντας ότι όλοι οι ύστεροι Νεάντερταλ προέρχονταν από έναν κοινό πληθυσμό.
Κλιματικές πιέσεις και γενετική ομοιογένεια
Η ομάδα συνδύασε τη γενετική ανάλυση με δεδομένα από τη μεγάλη αρχαιολογική βάση ROAD, που αναπτύχθηκε από το πρόγραμμα ROCEEH της Ακαδημίας Επιστημών της Χαϊδελβέργης. Τα αποτελέσματα, δημοσιευμένα στο περιοδικό PNAS, δείχνουν ότι πριν από περίπου 75.000 χρόνια, οι σκληρές συνθήκες της Εποχής των Παγετώνων προκάλεσαν δραστική μείωση των πληθυσμών των Νεάντερταλ στην Ευρώπη.
Ένας μικρός πληθυσμός επιβίωσε μετακινούμενος στη νοτιοδυτική Γαλλία, λειτουργώντας ως «κλιματικό καταφύγιο». Οι απόγονοι αυτής της ομάδας εξαπλώθηκαν εκ νέου σε όλη την Ευρώπη 10.000 χρόνια αργότερα, όμως η κοινή τους καταγωγή οδήγησε σε περιορισμένη γενετική ποικιλομορφία.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, σχεδόν όλοι οι ύστεροι Νεάντερταλ από την Ιβηρική Χερσόνησο έως τον Καύκασο ανήκουν στην ίδια μιτοχονδριακή γενεαλογία. Η μελέτη εντόπισε επίσης μια απότομη μείωση του πληθυσμού περίπου 45.000 χρόνια πριν, με τον αριθμό τους να φτάνει στο ελάχιστο 42.000 χρόνια πριν, λίγο πριν την τελική τους εξαφάνιση.
Η απώλεια γενετικής ποικιλομορφίας
Όπως δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Τίμπιγκεν και επικεφαλής της έρευνας, Κόσιμο Ποστ (Cosimo Posth), η μείωση της γενετικής ποικιλομορφίας των Ευρωπαίων Νεάντερταλ «θα μπορούσε να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην εξαφάνισή τους».
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η απώλεια γενετικής ποικιλομορφίας έπαιξε κρίσιμο ρόλο στη σταδιακή παρακμή των Νεάντερταλ. Παρότι οι Homo sapiens αντικατέστησαν τους Νεάντερταλ στην Ευρώπη πριν από περίπου 40.000 χρόνια, η διαδικασία της εξαφάνισης φαίνεται πως ξεκίνησε πολύ νωρίτερα, καθώς οι γενετικά ομοιογενείς πληθυσμοί ήταν πιο ευάλωτοι στις περιβαλλοντικές αλλαγές και τις ασθένειες.
Περισσότερες πληροφορίες για τη μελέτη είναι διαθέσιμες στη δημοσίευση του περιοδικού PNAS: https://www.pnas.org/cgi/doi/10.1073/pnas.2520565123
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
